هفته نهم پس از زایمان، نقطه عطفی در سفر مادری شماست. در این روزها مغز نوزاد ۹ هفتهای شما با سرعتی باورنکردنی در حال برقراری اتصالات جدید است تا بتواند دنیا را بهتر درک کند. او حالا دیگر آن نوزاد خوابآلود روزهای اول نیست؛ او شروع به تشخیص الگوهای دیداری، صداهای آشنا و حتی پیشبینی برخی کارهای تکراری شما کرده است.
اما این فقط نوزاد نیست که تغییر میکند؛ شما هم به عنوان مادر، از طوفان دو ماه اول عبور کردهاید و حالا وقت آن رسیده که با مدیریت بهتر خواب و بازگرداندن تدریجی تناسب اندام، دوباره کنترل زندگی را به دست بگیرید. در این مقاله، تمام جزئیات مربوط به رشد نوزاد و مراقبتهای لازم برای خودتان در هفته نهم را بررسی میکنیم.
رشد مغزی نوزاد ۹ هفتهای؛ دکمه «تشخیص» روشن میشود!
در ۹ هفتگی، مغز نوزاد شما مثل یک پردازشگر قوی شروع به اتصال نقاط مبهم به یکدیگر میکند. اگر متوجه شدهاید که فرزندتان با دقت بیشتری به چهره شما خیره میشود یا نسبت به صداهای تکراری واکنش نشان میدهد، دلیلش جهش رشدی در سیستم عصبی اوست.
مهمترین تغییرات نوزاد در این هفته عبارتند از:
- تشخیص الگوهای دیداری: نوزاد حالا میتواند تفاوت بین الگوهای پیچیده را درک کند و به اشیاء آشنا یا اسباببازیهای موردعلاقهاش واکنش نشان دهد.
- درک صداها و اعمال مکرر: او کمکم متوجه میشود که صداهای خاص (مثل صدای باز شدن در یا صدای گرم شدن شیشه شیر) به چه معناست.
- تعامل اجتماعی بیشتر: نوزاد ۹ هفتهای ممکن است با دیدن شما لبخندهای ارادیتری بزند یا با صداهای نامفهوم (اغو اغو کردن) سعی کند با شما ارتباط برقرار کند.
این «مغز کوچک» در انتهای کره چشم او (شبکیه) حالا با دقت بیشتری پیامها را به مغز میفرستد تا دنیای رنگی اطرافش را تحلیل کند.
مادران در هفته نهم پس از زایمان؛ عبور از سختترین روزها
تبریک میگوییم! شما از ۸ هفته اول که به عقیده بسیاری از والدین، سختترین دوران پس از زایمان است، با موفقیت عبور کردید. حالا زندگی با نوزاد کمی پیشبینیپذیرتر شده است. با این حال، ممکن است هنوز دو دغدغه مهم داشته باشید: خستگی مفرط و تغییرات اندام.
فراموش نکنید که بدن شما ۹ ماه زمان صرف کرده تا برای تولد نوزاد آماده شود، پس کاملاً طبیعی است که کاهش وزن و جمع شدن شکم هم چندین ماه طول بکشد. صبور باشید و به بدن خود فرصت دهید.
تمرینات طلایی برای کوچک کردن شکم پس از زایمان
برای اینکه ماهیچههای شکمی دوباره سفت شوند، میتوانید از این تمرینات ساده و موثر شروع کنید (البته حتماً قبل از آن با پزشک خود مشورت کنید):
1. خم کردن زانو تا سینه (تقویت عضلات زیر شکم):
به پشت دراز بکشید، زانوها را خم کرده و کف پاها را روی زمین بگذارید. با هر بازدم، یک زانو را به سمت سینه جمع کنید و با دم به حالت اول برگردید. این کار را ۱۰ بار برای هر پا تکرار کنید.
2. حرکت پل (اصلاح فرم لگن و باسن):
در حالت خوابیده، رانها را از زمین جدا کرده و بدنتان را به شکل پل درآورید. ۵ ثانیه مکث کنید و سپس ستون فقرات را مهرهبهمهره روی زمین بگذارید. این حرکت ۱۰ بار تکرار شود.
3. چرخش کمر (فرمدهی به پهلوها):
به صورت عمودی بنشینید و بدون حرکت دادن رانها، بالاتنه را با تمرکز روی عضلات شکم به طرفین بچرخانید.
4. حرکت کج کردن (تقویت ستون فقرات):
در حالت خوابیده، دستها را پشت سر بگذارید و با بازدم، بالاتنه را کمی بلند کرده و به سمت زانوی مخالف مایل شوید (بینی باید به سمت خارج زانو باشد).
تنظیم خواب نوزاد ۹ هفتهای؛ چگونه شبها بیشتر استراحت کنیم؟
بسیاری از والدین میپرسند: «چه زمانی نوزاد من تمام شب را خواهد خوابید؟» واقعیت این است که در هفته نهم، معده نوزاد هنوز در حال رشد است و احتمالاً به یک یا دو بار تغذیه در شب نیاز دارد. با این حال، شما از همین حالا میتوانید بذر عادتهای خوب خواب را بکارید.
آیا تکان دادن نوزاد برای خواب اشتباه است؟
در هفتههای اول، نوزاد به امنیت آغوش شما نیاز دارد، اما بین هفته ۸ تا ۱۲، زمان طلایی برای آموزش «خواب مستقل» شروع میشود. سعی کنید نوزاد را وقتی بیدار اما خوابآلود است در تخت بگذارید. این کار به او شانس میدهد تا یاد بگیرد خودش به خواب برود. اگر گریه کرد، او را آرام کنید و دوباره در تخت بگذارید؛ این تمرین را با صبر پیش ببرید.
ترفندهای طلایی برای خداحافظی با «جغد شب»
اگر نوزاد ۹ هفتهای شما جای روز و شب را اشتباه گرفته، این دو استراتژی را اجرا کنید:
- روزها را «فعال» کنید: در طول روز خانه را پرنور نگه دارید، با نوزاد حرف بزنید، او را به پیادهروی ببرید و اجازه دهید صداهای طبیعی خانه (مثل رادیو یا جاروبرقی) را بشنود.
- شبها را «ساکت» کنید: با تاریک شدن هوا، سیگنال خواب بفرستید. نورها را کم کنید، با صدای بسیار آرام حرف بزنید و هنگام شیر دادن یا تعویض پوشک در شب، با او بازی نکنید.
یک روتین پیشنهادی برای خواب عمیق:
- ساعت ۱۸ تا ۱۹: حمام آب گرم و ماساژ ملایم (برای آرامش عضلات).
- ساعت ۱۹: تغذیه در اتاقی کاملاً ساکت و کمنور.
- ساعت ۲۰: قرار دادن در تختخواب؛ حتی اگر نوزاد کمی نق زد، چند لحظه صبر کنید، شاید خودش دوباره به خواب برود.
تغذیه نوزاد ۹ هفتهای؛ راهنمای جامع برای سیر کردن شکم کوچک و پر اشتها
در هفته نهم، تغذیه نوزاد از یک حالت «بقاء ساده» خارج شده و به سوختی برای جهشهای بزرگ مغزی تبدیل میشود. در این سن، سیستم گوارش نوزاد تکاملیافتهتر شده و توانایی او برای مکیدن و بلعیدن بسیار هماهنگتر از روزهای اول است.
۱. رشد معده و تغییر در حجم وعدهها
جالب است بدانید که در ۹ هفتگی، معده نوزاد شما تقریباً به اندازه یک لیموی بزرگ یا یک تخممرغ درشت است. این رشد فیزیکی به این معناست که نوزاد میتواند در هر بار تغذیه، حجم بیشتری از شیر (مادر یا خشک) را در خود جای دهد.
- برای نوزادانی که شیر مادر میخورند: معمولاً هر ۲ تا ۴ ساعت نیاز به تغذیه دارند.
- برای نوزادانی که شیر خشک میخورند: حجم هر وعده معمولاً به حدود ۱۲۰ تا ۱۸۰ میلیلیتر (۴ تا ۶ اونس) میرسد و ممکن است فواصل تغذیه به ۴ ساعت یکبار افزایش یابد.
۲. شناسایی نشانههای گرسنگی (پیش از آنکه فریاد بزند!)
بسیاری از والدین تصور میکنند گریه کردن اولین نشانه گرسنگی است، اما گریه در واقع «آخرین راهکار» نوزاد است. در ۹ هفتگی، نوزاد با حرکات ظریفتری به شما میفهماند که گرسنه است:
- مکیدن دستها و مشتها: نوزاد به طور ارادی دستش را به سمت دهان میبرد.
- حرکت روتینگ (Rooting): وقتی گونه نوزاد را لمس میکنید، سرش را به آن سمت میچرخاند و دهانش را باز میکند.
- بیقراری و تکان دادن لبها: نوزاد صداهایی شبیه به مکیدن تولید میکند.
شناسایی این علائم به شما کمک میکند تا پیش از آنکه نوزاد عصبی شود و گریه کند (که بلعیدن هوا و دلدرد را به همراه دارد)، به او غذا بدهید.
۳. جهش رشدی هفته نهم و «تغذیه خوشهای»
آیا نوزادتان ناگهان به نظر میرسد که هرگز سیر نمیشود؟ نگران نباشید، شما با پدیده تغذیه خوشهای (Cluster Feeding) روبرو هستید. در هفته نهم، نوزادان اغلب یک جهش رشدی کوچک را تجربه میکنند. در این روزها ممکن است نوزاد بخواهد هر یک ساعت یکبار شیر بخورد، به خصوص در ساعات عصر و شب. این رفتار کاملاً طبیعی است و روش نوزاد برای تحریک سینه مادر جهت تولید شیر بیشتر برای روزهای آینده است.
۴. چالشهای شیردهی و راهکارها
- رفلاکس پنهان: اگر نوزاد حین شیر خوردن کمرش را قوس میدهد یا بعد از غذا بیقرار است، ممکن است دچار رفلاکس ملایم باشد. راهکار: نوزاد را در وضعیت عمودیتر شیر بدهید و حتماً بعد از هر وعده، زمان بیشتری را صرف گرفتن آروغ او کنید.
- حواسپرتی هنگام غذا خوردن: در ۹ هفتگی، نوزاد به محیط اطراف بسیار کنجکاو است. کوچکترین صدایی میتواند باعث شود او سینه یا شیشه را رها کند تا ببیند چه خبر است. توصیه میشود در محیطی آرام و با نور ملایم به او غذا بدهید.
۵. مکملهای ضروری؛ ویتامین D را فراموش نکنید
بدن نوزاد برای جذب کلسیم و رشد استخوانها به ویتامین D نیاز دارد. از آنجا که شیر مادر معمولاً تمام نیاز نوزاد به این ویتامین را پوشش نمیدهد، پزشکان توصیه میکنند از روزهای اول تا پایان دو سالگی، روزانه ۲۵ واحد (یا طبق دستور پزشک) قطره ویتامین A+D یا ویتامین D به نوزاد داده شود. این موضوع در هفته نهم که استخوانسازی سرعت میگیرد، اهمیت دوچندان دارد.
۶. رژیم غذایی مادر؛ سوخترسانی به کارخانه شیردهی
در این بخش باید به مادران یادآوری کرد که کیفیت شیر آنها به تغذیه خودشان وابسته است. مادر در این هفته باید:
- هیدراتاسیون: حداقل ۸ تا ۱۰ لیوان آب در روز بنوشد.
- کالری کافی: حدود ۵۰۰ کالری بیشتر از زمان قبل از بارداری مصرف کند تا انرژی کافی برای تولید شیر داشته باشد.
- پرهیزهای احتمالی: اگر نوزاد دچار کولیک یا نفخ شدید است، مادر باید مصرف لبنیات گاوی، حبوبات نفاخ و کافئین زیاد را به مدت کوتاهی محدود کند تا واکنش نوزاد را بررسی نماید.
۷. از کجا بفهمیم نوزاد به اندازه کافی شیر خورده است؟
این بزرگترین نگرانی والدین است. بهترین متر و معیار، خروجی نوزاد است:
- پوشکهای مرطوب: نوزاد باید در ۲۴ ساعت حداقل ۵ تا ۶ پوشک کاملاً خیس داشته باشد.
- رشد وزنی: در چکآپ ماه دوم، پزشک با بررسی نمودار رشد، به شما اطمینان میدهد که تغذیه کافی بوده است.
- حالت پس از غذا: اگر نوزاد بعد از شیر خوردن دستهایش را از حالت مشت خارج کرده و رها میکند (اصطلاحاً مست شیر میشود)، یعنی کاملاً سیر شده است.
تقویت هوش و مهارتهای حرکتی؛ بازی با نوزاد ۹ هفتهای
شاید فکر کنید نوزاد در ۹ هفتگی هنوز برای بازی کردن کوچک است، اما حقیقت این است که مغز او مثل یک اسفنج آماده جذب اطلاعات است. بازی در این سن به معنای اسباببازیهای گرانقیمت نیست، بلکه به معنای تحریک حواس پنجگانه و تقویت عضلاتی است که در آینده برای سینه خیز رفتن و نشستن به آنها نیاز دارد.
۱. زمان روی شکم خوابیدن (Tummy Time)؛ اولین ورزش حرفهای نوزاد
یکی از مهمترین فعالیتها در هفته نهم، قرار دادن نوزاد روی شکم است. این کار برای تقویت عضلات گردن، شانه و کمر حیاتی است.
- چگونه انجام دهیم؟ نوزاد را روی یک تشک نرم یا روی سینه خودتان قرار دهید.
- هدف: او سعی میکند سرش را بلند کند تا شما را ببیند. این کار نه تنها عضلاتش را قوی میکند، بلکه از صاف شدن پشت سر نوزاد (سندرم سر تخت) نیز جلوگیری میکند.
- نکته مهم: در ۹ هفتگی، سعی کنید این کار را در نوبتهای کوتاه (۳ تا ۵ دقیقه) و چندین بار در روز انجام دهید. اگر نوزاد نق زد، با قرار دادن یک آینه نشکن یا اسباببازی رنگی در مقابلش، او را تشویق کنید.
۲. بازی با تضادهای رنگی (سیاه و سفید)
اگرچه نوزاد ۹ هفتهای شروع به تشخیص رنگها کرده است، اما هنوز هم بیشترین تمرکز و کنجکاوی او روی تضادهای شدید (Contrast) است.
- روش بازی: کتابها یا کارتهایی با طرحهای سیاه و سفید (مثل شطرنجی یا دایرههای بزرگ) را در فاصله ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتری صورت او بگیرید.
- تأثیر بر هوش: این کار باعث تقویت مسیرهای عصبی بین چشم و مغز میشود و قدرت تمرکز نوزاد را به شدت بالا میبرد. مشاهده خواهید کرد که او با دقتی خیرهکننده به این طرحها خیره میشود.
۳. ردیابی اشیاء؛ تقویت عضلات چشم
در این سن، نوزاد یاد میگیرد که اشیاء را با چشم تعقیب کند بدون اینکه تمام سرش را بچرخاند.
- روش بازی: یک جغجغه رنگی یا یک اسباببازی صدادار را در فاصله چشمان او بگیرید و به آرامی از چپ به راست و سپس بالا و پایین حرکت دهید.
- چالش: ببینید آیا نوزاد میتواند حرکت شیء را دنبال کند؟ این بازی هماهنگی بین چشم و مغز را تقویت کرده و پیشنیازی برای مهارتهای دستی در ماههای آینده است.
۴. گفتگوهای دونفره؛ پایه گذاری مهارت زبانی
نوزاد ۹ هفتهای عاشق صدای شماست. او حالا شروع به تولید صداهایی مثل «آ»، «او»، «اِ» میکند.
- روش بازی: وقتی نوزاد صدایی تولید میکند، مکث کنید و دقیقاً همان صدا را برایش تکرار کنید. سپس منتظر بمانید تا او دوباره پاسخ دهد.
- تأثیر: این «گفتگوی نوبتی» به نوزاد یاد میدهد که ارتباط یک جاده دوطرفه است. این اولین درس اجتماعی و زبانی زندگی اوست که باعث افزایش دایره لغات او در سالهای بعد میشود.
۵. ماساژ نوزاد؛ آرامش و آگاهی بدنی
ماساژ دادن در هفته نهم، فراتر از یک روتین برای خواب است. این کار به نوزاد کمک میکند تا محدودههای بدن خود را بشناسد.
- روش: با استفاده از روغنهای گیاهی مخصوص نوزاد، به آرامی کف پاها، دستها و شکم او را ماساژ دهید.
- فواید: ماساژ باعث کاهش سطح کورتیزول (هورمون استرس) در نوزاد شده و به هضم بهتر غذا و کاهش دردهای ناشی از نفخ و کولیک کمک میکند. همچنین باعث میشود نوزاد در شب خواب عمیقتری داشته باشد.
۶. موسیقی و رقص ملایم
شنوایی نوزاد در ۹ هفتگی بسیار حساس است.
- روش بازی: موسیقیهای ملایم کلاسیک یا لالاییهای محلی پخش کنید. نوزاد را در آغوش بگیرید و به آرامی با ریتم موسیقی حرکت کنید.
- تأثیر: تغییر ریتم و ملودی باعث تحریک بخشهای مختلف مغز میشود. همچنین تکانهای ملایم در آغوش شما، سیستم وستیبولار (تعادل) نوزاد را تقویت میکند.
بهداشت، واکسیناسیون و مراقبتهای پزشکی در پایان ماه دوم
گذر از هفته هشتم و ورود به هفته نهم، مصادف است با یکی از مهمترین مراجعات پزشکی نوزاد. در این بازه زمانی، نوزاد شما باید توسط متخصص اطفال و یا در مراکز بهداشت مورد ارزیابی دقیق قرار گیرد. این ویزیت نه تنها برای بررسی رشد فیزیکی، بلکه برای ایمنسازی نوزاد در برابر بیماریهای خطرناک است.
۱. چکآپ فیزیکی؛ نوزاد در مسیر درست رشد است؟
پزشک در این هفته موارد زیر را با دقت بررسی میکند:
- اندازهگیری قد، وزن و دور سر: این اعداد روی نمودار رشد نوزاد ثبت میشوند. مهم نیست نوزاد شما در کدام صدک قرار دارد؛ مهم این است که نمودار او روند صعودی و ثابتی داشته باشد.
- بررسی رفلکسها و مفاصل: پزشک مفاصل ران نوزاد را چک میکند تا از عدم وجود دررفتگی مادرزادی مطمئن شود. همچنین پاسخهای عصبی نوزاد به محرکها بررسی میشود.
- بررسی ملاج نوزاد: قسمت نرم بالای سر نوزاد (ملاج) بررسی میشود تا از روند طبیعی بسته شدن استخوانهای جمجمه اطمینان حاصل شود.
۲. واکسیناسیون نوبت دوم (واکسن ۲ ماهگی)
اگر نوزاد شما در هفته نهم است و هنوز واکسن دو ماهگی را نزده، اکنون زمان آن است. این واکسنها معمولاً شامل موارد زیر هستند:
- واکسن پنجگانه (پنتاوالان): که نوزاد را در برابر دیفتری، کزاز، سیاه سرفه، هپاتیت ب و هموفیلوس آنفولانزا تیپ ب محافظت میکند.
- واکسن فلج اطفال (خوراکی یا تزریقی): برای پیشگیری از این بیماری فلجکننده.
- واکسن پنوموکوک (در صورت تجویز پزشک): برای مقابله با عفونتهای ریوی و گوش.
۳. مدیریت عوارض واکسن و کاهش درد نوزاد
طبیعی است که نوزاد بعد از تزریق واکسن، کمی بیقرار باشد یا تب خفیفی را تجربه کند. برای مدیریت این شرایط به توصیههای زیر عمل کنید:
- کمپرس سرد و گرم: در ۲۴ ساعت اول برای کاهش درد محل تزریق، از کمپرس سرد (غیر مستقیم) و در ۲۴ ساعت دوم از کمپرس گرم ملایم استفاده کنید.
- قطره استامینوفن: فقط و فقط با دستور پزشک و طبق دوز مشخص (معمولاً دو برابر وزن نوزاد به قطره) برای کنترل تب و درد استفاده شود.
- شیردهی مکرر: شیر مادر بهترین تسکیندهنده برای نوزاد است. در روز واکسیناسیون، نوزاد را بیشتر در آغوش بگیرید و دفعات شیردهی را افزایش دهید تا هم بدنش هیدراته بماند و هم آرامش بگیرد.
۴. بهداشت پوست و حمام کردن در هفته نهم
پوست نوزاد ۹ هفتهای هنوز بسیار حساس و نازک است. در این سن ممکن است با موارد زیر روبرو شوید:
- کلاه گهواره (شوره سر نوزاد): پوستههای زرد رنگ روی سر که کاملاً طبیعی است. راهکار: قبل از حمام کمی روغن زیتون یا روغن مخصوص نوزاد به سر بمالید و با برس نرم ماساژ دهید، سپس در حمام بشویید.
- جوشهای نوزادی: نگران جوشهای ریز روی صورت نباشید؛ اینها معمولاً به دلیل هورمونهای باقیمانده از دوران بارداری هستند و به مرور خودبهخود برطرف میشوند. از دستکاری یا مالیدن صابونهای قوی به آنها پرهیز کنید.
۵. ایمنی در منزل؛ پیشگیری از حوادث
نوزاد ۹ هفتهای شروع به دست و پا زدنهای قویتری کرده است.
- میز تعویض: هرگز نوزاد را حتی برای یک ثانیه روی تخت یا میز تعویض تنها نگذارید. او ممکن است با یک حرکت ناگهانی غلت بزند.
- ایمنی در خودرو: حتماً از صندلی خودرو مخصوص نوزاد (رو به عقب) استفاده کنید. این امنترین حالت برای محافظت از گردن ظریف نوزاد در صورت ترمز ناگهانی است.
سوالات متداول والدین در هفته نهم
در این بخش به برخی از رایجترین دغدغههایی که والدین در تماس با پزشکان یا در انجمنهای مادران مطرح میکنند، پاسخ میدهیم.
۱. آیا نوزاد ۹ هفتهای من باید تمام شب را بخوابد؟
پاسخ: خیر، لزوماً اینطور نیست. اگرچه برخی نوزادان در این سن ممکن است ۵ تا ۶ ساعت متوالی در شب بخوابند، اما اکثر نوزادان ۹ هفتهای هنوز برای یک یا دو بار تغذیه در شب بیدار میشوند. معده آنها هنوز به اندازه کافی بزرگ نشده که بتواند سوخت مورد نیاز برای ۱۰ تا ۱۲ ساعت خواب را در خود ذخیره کند. هدف در این هفته باید “طولانیتر کردن” فواصل خواب باشد، نه لزوماً خواب کامل شبانه.
۲. چرا نوزادم در هفته نهم زیاد دستهایش را میمکد؟ آیا گرسنه است؟
پاسخ: لزوماً خیر. در هفته نهم، مکیدن دستها فقط نشانه گرسنگی نیست، بلکه بخشی از رشد شناختی و خودآرامی نوزاد است. نوزادان در این سن کشف میکنند که دستهایشان متعلق به خودشان است و با مکیدن آنها، خود را آرام میکنند (Self-soothing). اگر نوزاد شما بلافاصله بعد از شیر خوردن دستش را میمکد، احتمالاً در حال کشف حواس خود یا آرام کردن خودش برای خواب است.
۳. نوزاد ۹ هفتهای چقدر باید وزن اضافه کند؟
پاسخ: به طور متوسط، نوزادان در این سن حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ گرم در هفته وزن اضافه میکنند. با این حال، مهمتر از وزن خالص، قرار گرفتن روی نمودار رشد اختصاصی خود نوزاد است. اگر نوزاد شما هوشیار است، پوشکهای خیس کافی دارد و در زمان بیداری فعال است، جای نگرانی نیست. چکآپ پایان دو ماهگی بهترین زمان برای اطمینان از این موضوع است.
۴. آیا استفاده از پستانک در هفته نهم مجاز است؟
پاسخ: بله. در ۹ هفتگی که معمولاً فرآیند شیردهی (چه با سینه و چه با شیشه) تثبیت شده است، استفاده از پستانک مانعی ندارد. تحقیقات نشان داده است که استفاده از پستانک در هنگام خواب میتواند ریسک سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) را کاهش دهد. فقط دقت کنید که هرگز از پستانک برای عقب انداختن وعده غذایی نوزاد گرسنه استفاده نکنید و پستانک را به گردن نوزاد نبندید.
۵. نوزاد من هنوز لبخند نمیزند، آیا مشکلی وجود دارد؟
پاسخ: اکثر نوزادان اولین “لبخند اجتماعی” خود را بین هفته ۶ تا ۸ نشان میدهند. اگر نوزاد ۹ هفتهای شما هنوز لبخند نزده، نگران نشوید؛ نوزادان با سرعتهای متفاوتی رشد میکنند. با این حال، اگر نوزاد تا پایان هفته نهم هیچ واکنشی به چهره شما نشان نمیدهد، با چشمهایش شما را دنبال نمیکند یا به صداهای بلند واکنش نمیدهد، بهتر است در ویزیت بعدی این موضوع را با پزشک اطفال در میان بگذارید.
بدون دیدگاه