هفته چهاردهم بارداری، آغاز سهماهه دوم بارداری است؛ دورهای که بسیاری از مادران آن را شیرینترین و آرامترین بخش بارداری میدانند. در این هفته معمولاً حالت تهوع، استفراغ و خستگی شدید سهماهه اول کاهش پیدا میکند و انرژی و اشتهای بیشتری احساس میکنید. در همین زمان، جنین شما با سرعتی چشمگیر در حال رشد است و تغییرات مهمی در سیستم عصبی، عضلانی و حواس پنجگانهاش رخ میدهد.
این مقاله از سایت دکتر مریم آقایی، بهصورت کامل و علمی بررسی میکنیم که در هفته چهاردهم بارداری چه اتفاقاتی برای بدن مادر و جنین میافتد، چه تغذیه و ورزشهایی مناسب هستند، و چگونه میتوانید با تغییرات جسمی و روحی این دوران بهتر کنار بیایید.
🍼 رشد جنین در هفته چهاردهم بارداری
🔹 رشد فیزیکی جنین
در هفته چهاردهم بارداری، جنین شما به اندازهی یک لیمو است؛ حدود ۷ تا ۱۰ سانتیمتر طول و نزدیک به ۵۶ گرم وزن دارد. در این مرحله، بدن او کاملاً شکل گرفته و حرکاتش روزبهروز بیشتر میشود.
دستها و پاهای جنین رشد بیشتری کردهاند و او میتواند انگشتان دست و پایش را حرکت دهد. سیستم عصبی نیز در حال تکامل است و حرکات منظمتری در رحم انجام میدهد.
چشمها و گوشها تقریباً در جای نهایی خود قرار گرفتهاند، گردن قابلتشخیص شده و سر او دیگر روی قفسه سینه خم نیست. همین باعث میشود چهره جنین در سونوگرافی هفته چهاردهم بارداری واضحتر دیده شود.
در این هفته همچنین موی ظریف و نازکی به نام لانگو (Lanugo) روی بدن جنین شروع به رشد میکند تا از پوست او محافظت کرده و به حفظ دمای بدنش کمک کند. این موها تا پیش از تولد به تدریج از بین میروند.
غده تیروئید نیز فعال شده و اولین هورمونهای بدن جنین شروع به ترشح میکنند (American Pregnancy Association, 2023).
🔹 رشد اندامهای داخلی
روند رشد درونی بدن جنین در این هفته شگفتانگیز است.
-
ششها در حال آماده شدن برای تنفس پس از تولد هستند.
-
اندامهای تناسلی به طور کامل شکل میگیرند: در پسران غده پروستات ایجاد میشود و در دختران تخمدانها در حال رشد هستند.
-
مغز استخوان شروع به تولید سلولهای خونی میکند.
جنین در این دوره بارها در طول روز حرکت میکند، اما مادر هنوز قادر به احساس آن نیست. حرکات جنین در این مرحله بیشتر شبیه به کشش و خم شدنهای آرام است.
موهای سر، ابرو و مژهها نیز در حال شکلگیریاند، هرچند چشمها هنوز بستهاند و تا هفته بیستوسوم بارداری باز نخواهند شد.
با فعال شدن غده تیروئید و رشد اندامهای تناسلی، بدن جنین وارد فاز مهمی از بلوغ عملکردی میشود؛ به همین دلیل تغذیه و سبک زندگی مادر در این دوران تأثیر مستقیمی بر رشد آینده کودک دارد.
🤰 تغییرات بدن مادر در هفته چهاردهم بارداری
با ورود به هفته چهاردهم بارداری، بدن شما وارد مرحلهای جدید از سازگاری با رشد جنین میشود. افزایش هورمونها، رشد رحم و تغییرات خواب از جمله مهمترین تحولات این هفته هستند که در ادامه به آنها میپردازیم.
🔹 تغییرات هورمونی و تأثیر آنها
در این هفته، سطح هورمونهای استروژن و پروژسترون همچنان بالا میرود. این هورمونها نقش حیاتی در تقویت جفت، مایع آمنیوتیک و حفظ بارداری سالم دارند.
همچنین ممکن است متوجه شوید که:
-
موهایتان پرپشتتر و براقتر شدهاند
-
پوست شما شفافتر یا گاهی چربتر شده است
این تغییرات، نتیجه مستقیم افزایش سطح هورمونها در بارداری هستند و نشانهای از آمادگی بدن برای ادامه رشد جنین محسوب میشوند.
🔹 بزرگ شدن رحم و بیرون آمدن شکم
رحم شما بهطور چشمگیری بزرگتر از هفتههای قبل شده است. حالا ممکن است:
-
شکمتان قابلمشاهدهتر و به جلو آمده باشد
-
هنگام دراز کشیدن، قسمت بالایی رحم را ۲.۵ سانتیمتر پایینتر از ناف لمس کنید
این یعنی دیگر زمان آن رسیده که لباسهای بارداری و راحتتر را جایگزین شلوارهای تنگ کنید!
همچنین پزشک در معاینات منظم، با اندازهگیری طول رحم از استخوان پوبیک تا بالا، روند رشد را ارزیابی میکند:
💡 در هفته ۱۴ بارداری، رحم از استخوان پوبیک بالاتر آمده و تا هفته ۱۶ باید به نیمه راه بین پوبیک و ناف برسد.
هر مادری با سرعت خاصی شکماش رشد میکند، اما پزشک با بررسی اندازهگیریها مطمئن میشود که نوزاد طبق برنامه رشد میکند.
🔹 وضعیت خواب در هفته چهاردهم بارداری
از این هفته، ممکن است خوابیدن روی شکم دشوارتر شود. البته اگر هنوز برایتان راحت است، مشکلی ندارد. اما باید بدانید:
❌ خوابیدن به پشت:
ممکن است به رگهای اصلی (مثل ورید ونا کاوا) فشار وارد کند و باعث شود:
-
فشار خون کاهش پیدا کند
-
احساس گرما، سرگیجه یا تهوع داشته باشید
بدن شما بهطور طبیعی از این وضعیت خارج میشود، چون در حالتهای خطرناک ناخودآگاه وضعیت را تغییر میدهد.
✅ بهترین حالت خواب:
خوابیدن به پهلو، بهویژه پهلوی چپ بهترین وضعیت است؛ چون باعث افزایش جریان خون به جفت و اکسیژنرسانی بهتر به جنین میشود.
میتوانید از بالش بارداری برای راحتتر شدن استفاده کنید و به تدریج خود را به این حالت عادت دهید.
⚠️ مشکلات شایع در هفته چهاردهم بارداری و راهکارهای آنها
در هفته چهاردهم بارداری، با وجود کاهش تهوع و خستگی، ممکن است با برخی مشکلات گوارشی، روحی یا فیزیکی روبهرو شوید. در ادامه، مهمترین آنها و روشهای علمی کنترلشان را بررسی میکنیم.
🔹 سوءهاضمه و رفلاکس معده در هفته چهاردهم بارداری
علت:
در اثر افزایش هورمون پروژسترون، عضله بین مری و معده شل میشود و احتمال برگشت اسید به مری (رفلاکس) بالا میرود. همچنین روند هضم غذا کندتر شده تا بدن زمان بیشتری برای جذب مواد مغذی داشته باشد.
علائم:
-
احساس سوزش در قفسه سینه
-
طعم ترش یا تلخ در دهان
-
نفخ و احساس پری بعد از غذا
راهکارها برای کاهش رفلاکس:
✅ به جای سه وعده سنگین، چند وعده کوچک و سبکتر میل کنید.
✅ مصرف غذاهای اسیدی و تند (مثل گوجه، مرکبات، فلفل و شکلات) را کاهش دهید.
✅ مایعات را بین وعدهها بنوشید، نه همراه با غذا.
✅ تا یک ساعت بعد از غذا دراز نکشید و هنگام خواب از چند بالش برای بالا نگه داشتن نیمتنه استفاده کنید.
✅ اگر رفلاکس شدید دارید، با پزشک خود درباره مصرف آنتیاسیدهای ایمن در بارداری مانند Tums یا Mylanta مشورت کنید.
⚡ نکته مهم: سوءهاضمه در بارداری طبیعی است و معمولاً بعد از زایمان از بین میرود. اما اگر درد سینه شدید یا سوزش مداوم دارید، حتماً با پزشک زنان مشورت کنید.
🔹 تغییرات خلقی و اضطراب در هفته چهاردهم بارداری
علت:
نوسانات هورمونی در سهماهه دوم میتوانند منجر به تغییرات ناگهانی خلقوخو، گریه بیدلیل یا اضطراب شوند. گاهی این احساسات طبیعی هستند، اما در صورت تداوم ممکن است نیاز به مشاوره داشته باشند.
علائم شایع:
-
احساس غم یا ناامیدی بدون دلیل
-
نوسان بین خنده و گریه
-
حساسیت بیش از حد یا عصبانیت ناگهانی
-
افکار منفی یا بیانگیزگی
راهکارهای آرامسازی خلق:
🌿 انجام مدیتیشن، یوگا یا تمرینهای تنفسی روزانه
🚶♀️ پیادهروی سبک در هوای آزاد برای افزایش اندورفین
🗣 صحبت با همسر، دوستان یا مشاور روانشناس
💤 خواب کافی و تغذیه متعادل
⚠️ اگر گریههای مکرر، احساس پوچی یا افکار آسیبرسان دارید، حتماً با پزشک یا روانشناس مشورت کنید. افسردگی بارداری قابل درمان است.
🔹 یبوست و هموروئید در هفته چهاردهم بارداری
علت:
افزایش هورمون پروژسترون باعث میشود حرکات روده کندتر شود و این امر منجر به یبوست و گاهی هموروئید (بواسیر) میگردد.
راهکارها:
🥦 مصرف منظم فیبر طبیعی از طریق میوهها، سبزیجات و غلات کامل
💧 نوشیدن ۸ تا ۱۰ لیوان آب در روز
🚶♀️ انجام ورزشهای سبک روزانه مثل پیادهروی
🍞 در صورت نیاز، استفاده از مکمل فیبر یا پودر پسیلیوم با تجویز پزشک
⚠️ نکته: از مصرف داروهای ملین خودسرانه بپرهیزید؛ برخی از آنها میتوانند موجب تحریک رحم شوند.
🥗 تغذیه و ورزش در هفته چهاردهم بارداری
با ورود به هفته چهاردهم بارداری، بدن شما برای رشد سریع جنین نیاز بیشتری به مواد مغذی و فعالیت بدنی ملایم دارد. در این هفته، انتخابهای تغذیهای سالم و ورزشهای سبک، نقش مهمی در حفظ سلامت شما و جنین خواهند داشت.
🔹 تغذیه مناسب در هفته چهاردهم بارداری
🧠 چرا تغذیه در هفته چهاردهم اهمیت دارد؟
در این مرحله، رشد مغز، استخوانها و اندامهای جنین با سرعت بالایی ادامه دارد. بنابراین بدن شما به مقادیر بیشتری از پروتئین، کلسیم، آهن و ویتامینهای گروه B نیاز دارد تا بتواند انرژی و مواد لازم برای این رشد را تأمین کند.
✅ مواد غذایی پیشنهادی:
-
پروتئین: گوشت بدون چربی، مرغ، ماهی پخته، تخممرغ، حبوبات، عدس و مغزها
-
کلسیم: لبنیات کمچرب، بادام، کنجد، کلم بروکلی
-
آهن: گوشت قرمز، جگر مرغ (با احتیاط و مشورت پزشک)، اسفناج، عدس
-
ویتامین B: غلات سبوسدار، تخممرغ، شیر و نان سبوسدار
-
فیبر: سبزیجات تازه، میوهها و جو دوسر برای جلوگیری از یبوست
🚫 مواد غذایی که باید محدود شوند:
-
غذاهای چرب، سنگین و سرخشده (افزایش رفلاکس و تهوع)
-
نوشیدنیهای کافئیندار و گازدار
-
غذاهای اسیدی مانند گوجهفرنگی و مرکبات، بهویژه هنگام رفلاکس
-
مواد غذایی با سدیم بالا (نمک زیاد باعث ورم و افزایش فشار خون میشود)
🔹 کاهش مصرف نمک در بارداری
بدن در دوران بارداری مستعد احتباس مایع و تورم است. مصرف بیش از حد سدیم (نمک) این مشکل را تشدید میکند.
💡 نکات کاربردی برای کاهش مصرف سدیم:
-
نمکدان را از میز غذا بردارید
-
در رستورانها بخواهید غذای شما را بدون نمک اضافه آماده کنند
-
از ادویههای طبیعی و آبلیمو برای طعم دادن به غذا استفاده کنید
-
از مصرف غذاهای کنسروی، سوسیس، کالباس، چیپس و سسهای صنعتی خودداری کنید
-
هنگام خرید، برچسب غذایی محصولات را از نظر میزان سدیم بررسی کنید
⚠️ میزان مجاز مصرف سدیم روزانه در دوران بارداری حدود ۲۴۰۰ میلیگرم است. مصرف بیشتر از آن میتواند باعث پرفشاری خون بارداری شود.
🔹 تأمین پروتئین در مادران گیاهخوار
اگر از خوردن گوشت پرهیز میکنید یا بوی آن برایتان آزاردهنده است، نگران نباشید؛ منابع متعددی برای تأمین پروتئین وجود دارد:
-
لبنیات کمچرب (شیر، ماست، پنیر)
-
تخممرغ (تا ۴ زرده در هفته)
-
حبوبات (عدس، نخود، لوبیا قرمز)
-
مغزها (بادام، گردو، فندق، بادامزمینی)
-
سوپ عدس و کره بادامزمینی گزینههای عالی هستند
فقط توجه داشته باشید که برخی از این مواد چربی و کالری بالایی دارند؛ بنابراین در مصرف آجیل یا لبنیات پرچرب زیادهروی نکنید.
🔹 ورزش در هفته چهاردهم بارداری
در سهماهه دوم، اکثر خانمها انرژی بیشتری دارند و میتوانند به ورزشهای سبک و منظم بپردازند.
✅ ورزشهای توصیهشده:
-
پیادهروی روزانه (۲۰ تا ۳۰ دقیقه در هوای آزاد)
-
شنا یا حرکات کششی در آب برای تقویت عضلات و گردش خون
-
یوگای بارداری برای آرامش ذهن و تقویت بدن
-
تمرینات کگل (Kegel) برای تقویت عضلات کف لگن و پیشگیری از بیاختیاری ادرار
⚠️ ورزشهایی که باید از آنها اجتناب کنید:
-
حرکات پرشی، دویدنهای طولانی یا پرقدرت
-
بلند کردن اجسام سنگین
-
ورزشهایی که خطر سقوط یا فشار زیاد به شکم دارند (مثل اسبسواری یا اسکی)
💬 نکته طلایی: اگر هنگام ورزش دچار سرگیجه، تنگی نفس یا درد شکم شدید، فوراً فعالیت را متوقف کرده و با پزشک تماس بگیرید.
🔹 انگیزه برای ورزش: دوست ورزشی شما
تحقیقات نشان دادهاند زنانی که با یک دوست یا همراه ورزش میکنند، انگیزهی بیشتری برای استمرار دارند. داشتن یک همراه باعث میشود هم به برنامهتان پایبند بمانید، هم از نظر روحی شادتر باشید.
بهتر است همراه ورزشیتان از نظر شرایط بدنی مشابه شما باشد تا بتوانید با هم هماهنگ حرکت کنید.
جمعبندی هفته چهاردهم بارداری
در هفته چهاردهم بارداری، بدن شما وارد مرحلهای میشود که بسیاری از علائم آزاردهنده سهماهه اول مانند تهوع و خستگی کاهش مییابد و جای خود را به احساس انرژی، اشتهای بهتر و آرامش بیشتر میدهد.
جنین نیز با سرعت چشمگیری در حال رشد است؛ اندامها و سیستم عصبی او تکامل بیشتری پیدا کرده و چهرهاش شبیهتر به نوزاد واقعی میشود.
در این دوران، رعایت چند اصل ساده میتواند به سلامت مادر و جنین کمک کند:
-
تغذیهای متعادل و سرشار از آهن، پروتئین و کلسیم
-
ورزشهای سبک مانند پیادهروی یا یوگا
-
استراحت کافی و مدیریت استرس روزمره
-
نوشیدن آب کافی و پرهیز از غذاهای سنگین و پرچرب
به یاد داشته باشید که سهماهه دوم بارداری یکی از بهترین زمانها برای لذت بردن از دوران حاملگی است. با رعایت توصیههای پزشکی و گوش دادن به بدن خود، میتوانید تجربهای آرام، سالم و خاطرهانگیز داشته باشید.
💬 اگر در هفته چهاردهم بارداری هستید و سؤالی درباره تغذیه، ورزش یا علائم جدید دارید، حتماً با پزشک متخصص زنان و زایمان مشورت کنید تا بهترین تصمیمها را برای خود و نوزادتان بگیرید.
[…] به سقط جنین دیررس منجر میشوند. سقط جنین دیررس بین هفتههای چهاردهم و بیستم حاملگی اتفاق میافتد در این زمان از دست دادن […]