زایمان طبیعی معمولاً در ۳ مرحله اصلی اتفاق میافتد: مرحله اتساع دهانه رحم (باز شدن دهانه رحم)، مرحله دفع (تولد نوزاد) و مرحله خروج جفت.
در بیشتر مادران، طولانیترین بخش زایمان مرحله اتساع است؛ یعنی زمانی که دهانه رحم بهتدریج از حدود ۰ تا ۱۰ سانتیمتر باز میشود و بدن وارد فازهای نهفته و سپس فعال میشود.
بهطور کلی:
-
مرحله اتساع (باز شدن دهانه رحم) میتواند از چند ساعت تا حتی بیشتر طول بکشد (وابسته به زایمان اول یا چندم، شدت انقباضات و شرایط مادر و جنین).
-
مرحله دوم زایمان (دفع و تولد نوزاد) معمولاً حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد، اما ممکن است کمتر یا بیشتر شود.
-
مرحله سوم (خروج جفت) معمولاً چند دقیقه است و گاهی تا حدود ۶۰ دقیقه هم طول میکشد.
در ادامه مقاله، مرحلهبهمرحله توضیح میدهیم دهانه رحم در هر فاز معمولاً چند سانت باز میشود، درد زایمان از چه زمانی جدی میشود و اگر دهانه رحم ۲، ۳ یا ۴ سانت باز شده باشد، معمولاً در چه مرحلهای هستید.
مراحل زایمان طبیعی
اکثر متخصصان، زایمان طبیعی را به ۳ مرحله اصلی تقسیم میکنند:
-
مرحله اول: اتساع دهانه رحم (باز و نازک شدن دهانه رحم)
-
مرحله دوم: دفع و تولد نوزاد
-
مرحله سوم: خروج جفت
گاهی از مرحله چهارم (ریکاوری اولیه پس از زایمان) هم نام برده میشود که معمولاً به ۱–۲ ساعت اول بعد از تولد گفته میشود (برای کنترل خونریزی، وضعیت رحم و علائم حیاتی مادر).
📌 نکته مهم: در مرحله اول، دهانه رحم بهتدریج از ۰ تا ۱۰ سانتیمتر باز میشود. تا وقتی دهانه رحم کامل (حدود ۱۰ سانت) باز نشده باشد، مرحله فشار آوردنِ اصلی شروع نمیشود.
مرحله اول زایمان (اتساع دهانه رحم) = فاز نهفته + فاز فعال + فاز انتقال
مرحله اول معمولاً طولانیترین مرحله است و خودش به سه بخش تقسیم میشود:
-
فاز نهفته (Latent phase): از شروع دردهای زایمانی تا حدود ۰ تا ۴–۶ سانت
-
فاز فعال (Active phase): معمولاً از حدود ۴–۶ سانت تا ۸ سانت
-
فاز انتقال (Transition): از ۸ تا ۱۰ سانت
عددها ممکن است بین منابع و افراد کمی تفاوت داشته باشند؛ مهمتر از عدد دقیق، الگوی دردها، پیشرفت دهانه رحم، و وضعیت مادر و جنین است.
دهانه رحم ۲ سانت باز شده یعنی چی؟
اگر دهانه رحم شما ۱ تا ۲ سانت باز باشد، معمولاً یعنی:
-
بدن در حال آمادهسازی است (نازک شدن/باز شدن اولیه دهانه رحم)
-
ممکن است هنوز وارد فاز فعال نشده باشید
-
در خیلی از مادرها این وضعیت میتواند ساعتها تا حتی چند روز قبل از زایمان فعال دیده شود
✅ پس «۲ سانت باز شدن» بهتنهایی جواب قطعیِ «کی زایمان میکنم؟» نیست؛ اما اگر همراه با دردهای منظم و رو به افزایش باشد، احتمال نزدیک شدن زایمان بیشتر میشود.
فاز نهفته زایمان چقدر طول میکشد؟
فاز نهفته میتواند از چند ساعت تا طولانیتر متغیر باشد، مخصوصاً در زایمان اول.
در این فاز معمولاً:
-
دردها شبیه درد قاعدگی یا کمی شدیدترند
-
انقباضات ممکن است نامنظم باشند
-
بین دردها فرصت استراحت وجود دارد
✅ خیلی از خانمها در این مرحله ترجیح میدهند در خانه بمانند، استراحت کنند و مایعات کافی مصرف کنند (مگر اینکه علائم هشدار وجود داشته باشد).
مرحله اول اتساع — فاز نهفته
در فاز نهفته، انقباضات رحمی باعث میشوند دهانه رحم نازکتر (افاسمان) و بهتدریج بازتر شود.
این فاز معمولاً آرامتر شروع میشود و به مرور:
-
قدرت انقباضات بیشتر میشود
-
مدت انقباضات طولانیتر میشود
-
فاصله بین انقباضات کمتر میشود
در بسیاری از مادران، دردهای این مرحله قابل تحمل است و بین انقباضها میتوان استراحت کرد.
✅ در خانه چه کارهایی کمک میکند؟
-
وعدههای سبک و کمحجم
-
نوشیدن مایعات کافی
-
دوش آب ولرم (اگر منع پزشکی ندارید)
-
تغییر وضعیت و راه رفتن سبک
-
تمرین تنفس
چه زمانی باید با پزشک/بیمارستان تماس بگیریم؟
اگر دردها منظم شدند، این قانون خیلی کاربردی است:
قاعده ۵-۱-۱:
یعنی انقباضات هر ۵ دقیقه، هر بار ۱ دقیقه و حداقل ۱ ساعت ادامه داشته باشند.
همچنین در موارد زیر معطل نکنید و تماس بگیرید/مراجعه کنید:
-
پاره شدن کیسه آب (خروج مایع شفاف/کمرنگ از واژن)
-
خونریزی واضح (بیشتر از لکهبینی)
-
کاهش حرکت جنین
-
تب، سردرد شدید، تاری دید، درد شدید شکم
-
دردهایی که آنقدر شدیدند که نتوانید راه بروید یا حرف بزنید
📌 تصمیم زمان مراجعه، به عواملی مثل پرخطر بودن بارداری، وضعیت جنین، شدت درد، پارگی کیسه آب و فاصله از بیمارستان هم بستگی دارد.
مرحله دوم اتساع — فاز فعال
وقتی وارد فاز فعال میشوید، معمولاً:
-
انقباضات منظمتر، شدیدتر و نزدیکتر میشوند
-
دهانه رحم سریعتر از قبل باز میشود
-
فشار به لگن و پرینه بیشتر حس میشود
در این مرحله معمولاً دهانه رحم حدود ۴–۶ تا ۸ سانت پیشرفت میکند. خیلی از مادرها در این فاز:
-
کمردرد یا فشار لگنی دارند
-
اشتها کمتر میشود، پس حفظ آب بدن (مایعات/یخ) مهم است
✅ کارهای موثر در فاز فعال
-
حرکت و تغییر وضعیت (تا جایی که شرایط اجازه بدهد)
-
تنفس زایمانی برای کنترل درد
-
خالی کردن مثانه هر ۱–۲ ساعت (کمک به راحتی و پایین آمدن سر جنین)
-
دوش آب ولرم یا کمپرس گرم/سرد (طبق تحمل شما)
و یک جمله طلایی که بهتره همینجا بولد بمونه:
الان وقت خجالت کشیدن نیست؛ نیازهایتان را واضح بگویید.
مرحله سوم اتساع — فاز انتقال (۸ تا ۱۰ سانت)
فاز انتقال معمولاً سختترین قسمتِ مرحله اول است چون:
-
انقباضات بسیار شدید میشوند
-
فاصله بین انقباضها کم میشود
-
خستگی بالا میرود و ممکن است تهوع، لرز یا بیقراری ایجاد شود
✅ خبر خوب: این فاز معمولاً کوتاهتر است و اغلب بین ۱۵ دقیقه تا ۱ ساعت طول میکشد (گاهی بیشتر/کمتر).
📌 نکته مهم و ایمن:
تا وقتی دهانه رحم کامل باز نشده، معمولاً نباید «زور زدنِ اصلی» شروع شود؛ در این زمان تکنیکهای تنفسی و راهنمایی تیم درمانی خیلی کمک میکند.
مرحله دوم زایمان (مرحله دفع و تولد نوزاد)
وقتی دهانه رحم کاملاً باز شود (حدود ۱۰ سانتیمتر) وارد مرحله دوم زایمان میشوید؛ یعنی مرحلهای که در آن با کمک انقباضات رحمی و زور زدنِ صحیح، نوزاد از کانال زایمان عبور میکند و به دنیا میآید.
در بسیاری از مادران، بین پایان فاز انتقال (۸ تا ۱۰ سانت) و شروع زور زدنِ مؤثر، ممکن است چند دقیقه تا حدود ۲۰ دقیقه فاصله باشد؛ بهخصوص اگر بیحسی اپیدورال انجام شده باشد یا هنوز نیاز به پایینتر آمدن سر جنین وجود داشته باشد.
✅ در این مرحله، بهترین کار این است که زور زدن را طبق راهنمایی ماما/پزشک و همزمان با انقباض انجام دهید، نه زودتر.
مدت زمان مرحله دوم زایمان چقدر است؟
مدت مرحله دوم (مرحله زور زدن و تولد) به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ مثل:
-
زایمان اول یا چندم
-
اندازه و وضعیت قرارگیری سر جنین
-
قدرت انقباضات
-
استفاده یا عدم استفاده از اپیدورال
-
همکاری مادر و تکنیک زور زدن
این مرحله میتواند از چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشد. در زایمان اول معمولاً طولانیتر است و در زایمانهای بعدی اغلب کوتاهتر میشود.
زور زدن صحیح در زایمان طبیعی (در هر انقباض چه کار کنیم؟)
وقتی سر جنین به اندازه کافی پایین آمده باشد و دهانه رحم کامل باز شده باشد، با شروع هر انقباض:
-
یک نفس عمیق بکشید
-
بدن را کمی رو به جلو قرار دهید (در وضعیتی که برایتان راحتتر است)
-
عضلات شکم را سفت کنید و فشار را به سمت پایین هدایت کنید
-
سپس بین انقباضها استراحت کنید و انرژی ذخیره کنید
📌 نکته مهم: زور زدنِ مؤثر زمانی اتفاق میافتد که همزمان با انقباض باشد. زور زدن خارج از موج انقباض معمولاً فقط خستهکننده است.
بهترین وضعیت بدن در مرحله زور زدن
اگر شرایط پزشکی اجازه بدهد، تغییر وضعیت میتواند به پیشرفت زایمان کمک کند. گزینههای رایج:
-
نیمهنشسته
-
به پهلو
-
چهار دست و پا
-
تکیه به همسر/دولا
-
استفاده از توپ زایمان برای حرکت و تکیه
اگر اپیدورال دارید و پاها بیحس است، معمولاً وضعیتهای به پهلو یا نیمهنشسته راحتتر و ایمنتر است.
نقش ماما/پرستار در مرحله زور زدن
در مرحله دوم، ماما یا پرستار:
-
وضعیت بدن شما را تنظیم میکند
-
در صورت نیاز از پاها حمایت میکند
-
ریتم زور زدن را هماهنگ میکند
-
علائم حیاتی و وضعیت جنین را پایش میکند
در این مرحله معمولاً انقباضات ممکن است فاصلهدارتر شوند و حدوداً هر ۲ تا ۵ دقیقه اتفاق بیفتند (در افراد مختلف متفاوت است). مهم این است که زور زدنها هدفمند باشد و انرژی بیهوده مصرف نشود.
وقتی سر نوزاد بیرون میآید چه احساسی دارید؟
وقتی سر نوزاد در دهانه خروجی دیده میشود (کراونینگ)، معمولاً مادر یک حس معروف را تجربه میکند: سوزش و کشیدگی شدید (Ring of Fire). این حس طبیعی است و معمولاً کوتاهمدت است.
در این مرحله، با راهنمایی پزشک متخصص زنان و زایمان/ماما:
-
ممکن است از شما بخواهند زور زدن را کندتر یا کنترلشدهتر انجام دهید تا به پرینه فشار ناگهانی وارد نشود.
-
سپس معمولاً سر، بعد یک شانه و بعد شانه دیگر خارج میشود و بقیه بدن راحتتر بیرون میآید.
در پایان مرحله دوم، تولد نوزاد کامل میشود و بلافاصله ارزیابی اولیه و تماس پوست به پوست (در صورت امکان) انجام میگیرد.
مرحله سوم زایمان (خروج جفت)
در حالی که نوزادتان اولین نفسهایش را میکشد، بدن شما هنوز یک مرحله مهم را کامل میکند: خروج جفت.
بعد از تولد نوزاد (و در صورت انجام، پس از قطع/بریدن بند ناف)، معمولاً انقباضات دیگری را احساس میکنید که از انقباضات مرحله قبل ملایمتر هستند و گاهی ممکن است خیلی واضح حس نشوند—چون تمرکز شما کاملاً روی نوزاد است.
✅ مرحله سوم زایمان معمولاً کوتاه است و اغلب حدود ۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد تا جفت از رحم جدا شود و خارج شود (در بعضی موارد ممکن است طولانیتر شود و نیاز به بررسی داشته باشد).
در مرحله خروج جفت چه کارهایی انجام میشود؟
اگر رحم برای جدا کردن و خارج کردن جفت نیاز به کمک داشته باشد، ممکن است پزشک/ماما برای تقویت انقباضات، اکسیتوسین (Pitocin) تجویز کند. این دارو میتواند عضلانی یا وریدی تزریق شود.
همچنین ممکن است پزشک یا ماما ماساژ رحم انجام دهد تا رحم بهتر منقبض شود و خونریزی پس از زایمان کاهش پیدا کند.
در پایان، اگر پارگی یا برش (اپیزیوتومی) وجود داشته باشد، در صورت نیاز:
-
ناحیه ترمیم میشود و بخیه زده میشود
-
هدف اصلی، کنترل خونریزی و کمک به ترمیم بافت است
مدیریت درد و مسکنها در زایمان طبیعی
در طول فاز فعال زایمان خیلی از خانمها—حتی کسانی که با هدف زایمان بدون دارو شروع میکنند—در مقطعی درخواست مسکن یا بیحسی میدهند. تصمیمگیری درباره مسکن معمولاً قبل از شروع زایمان «صددرصد قطعی» نیست، چون شدت درد، طول زایمان و شرایط مادر/جنین قابل پیشبینی کامل نیست.
✅ بهترین رویکرد این است که قبل از زایمان، گزینهها را بشناسید و ذهنتان آماده باشد؛ اما تصمیم نهایی را همان موقع و با توجه به شرایط واقعی بگیرید.
چه چیزهایی تحمل درد زایمان را سختتر یا آسانتر میکند؟
توان تحمل درد زایمان در هر فرد متفاوت است و به عوامل زیادی بستگی دارد، از جمله:
-
استرس و ترس
-
خستگی و کمآبی بدن
-
طولانی شدن زایمان (خصوصاً در زایمان اول)
-
شدت و نظم انقباضات
-
وضعیت قرارگیری جنین و فشار به کمر/لگن
یک نکته مهم که بهتره همینجا بولد بماند:
درد زایمان «دردِ بیهدف» نیست؛ معمولاً با پیشرفت روند زایمان همراه است.
گاهی فقط دانستنِ پیشرفت هم کمک میکند؛ مثلاً وقتی میشنوید دهانه رحم ۸ سانتیمتر باز شده، خیلیها انرژی میگیرند و بهتر ادامه میدهند.
اگر مسکن خواستید، کاملاً طبیعی است
اگر خسته شدید یا درد شدید داشتید، درخواست مسکن کاملاً قابل قبول است و در بسیاری از زایمانها اتفاق میافتد.
به کسی که بدون مسکن زایمان میکند «امتیاز ویژه» نمیدهند؛ هدف، یک زایمان ایمن و قابلتحمل برای شما و نوزاد است.
انواع روشهای کنترل درد در زایمان
1) روشهای غیردارویی (برای خیلیها واقعاً مؤثر)
-
تنفس زایمانی و ریلکسیشن
-
تغییر وضعیت، راه رفتن، توپ زایمان
-
دوش آب ولرم / گرما یا سرما (طبق تحمل)
-
ماساژ، حمایت همراه (همسر/دولا)
📌 اینها میتوانند شدت درد را کم کنند و گاهی نیاز به دارو را کمتر کنند.
2) مسکنهای دارویی (تزریقی/وریدی)
بسته به پروتکل مرکز و شرایط شما، ممکن است از داروهای مسکن استفاده شود که میتوانند:
-
درد را کمتر کنند
-
اما ممکن است خوابآلودگی یا تهوع بدهند
-
برخی داروها ممکن است از جفت عبور کنند، پس زمان مصرف مهم است و تیم درمانی تنظیم میکند
3) بیحسیهای ناحیهای (مثل اپیدورال)
بیحسی اپیدورال/اسپاینال (بسته به شرایط) میتواند درد را بهطور قابل توجهی کاهش دهد.
اما ممکن است همراه باشد با:
-
نیاز به پایش بیشتر
-
افت فشار خون (قابل کنترل)
-
کاهش حس پاها و محدود شدن برخی وضعیتهای حرکتی
و گاهی طولانیتر شدن مرحله زور زدن (نه همیشه، ولی ممکن است).
✅ نکته کلیدی که باید بولد شود:
انتخاب روش کنترل درد باید فردیسازی شود؛ یعنی بر اساس وضعیت شما، روند زایمان و وضعیت جنین تصمیمگیری میشود.
چه زمانی درباره مسکن تصمیم بگیریم؟
تصمیم برای دریافت مسکن معمولاً زمانی راحتتر است که:
-
وارد فاز فعال زایمان شده باشید
-
الگوی درد و پیشرفت دهانه رحم مشخصتر باشد
-
بتوانید مزایا/محدودیتهای هر روش را با تیم درمانی بسنجید
اگر درد از کنترل خارج شد یا خستگی شدید پیدا کردید، مطرح کردن گزینههای مسکن میتواند کمک کند زایمان را با انرژی بهتر ادامه دهید.
مشکلات شایع در زایمان و تصمیمهای رایج تیم درمان
اگر در طول زایمان مشکلی پیش بیاید، ممکن است ترسناک به نظر برسد؛ اما دانستنِ چند سناریوی شایع و اینکه تیم درمان معمولاً چطور با آنها برخورد میکند، به شما کمک میکند آرامتر باشید و تصمیمها را بهتر درک کنید.
نکته مهم این است که بیشتر «مشکلات زایمان» به معنی اتفاقِ خطرناکِ قطعی نیستند؛ بلکه یعنی نیاز به پایش دقیقتر یا تغییر برنامه دارند.
وضعیت جنین «غیر اطمینانبخش» یعنی نوزاد زایمان را خوب تحمل نمیکند؟
گاهی در مانیتورینگ ضربان قلب جنین (CTG/NST حین زایمان) الگوهایی دیده میشود که تیم درمان را نگران میکند. در این حالت معمولاً گفته میشود وضعیت جنین غیر اطمینانبخش است (نه اینکه «حتماً نوزاد در خطر قطعی است»).
📌 نکته مهم: مانیتورینگ ضربان قلب کامل و صددرصد قطعی نیست؛ یعنی ممکن است حساس باشد و هشدار بدهد، اما همیشه به معنی کمبود اکسیژنِ واقعی نیست. به همین دلیل پزشک الگوها را در کنار شرایط مادر، روند پیشرفت زایمان، تب/فشار خون/داروها و معاینه تفسیر میکند.
چرا ممکن است چنین وضعیتی ایجاد شود؟
-
مشکلات مربوط به جفت یا خونرسانی
-
فشار روی بند ناف (مثلاً در برخی حالات، پیچش/فشار)
-
انقباضات خیلی نزدیک به هم یا خیلی شدید
-
تب مادر، کمآبی، افت فشار خون یا عوامل دیگر
✅ تیم درمان معمولاً اول چند اقدام حمایتی انجام میدهد (مثل تغییر وضعیت مادر، بررسی داروها، تنظیم/قطع اکسیتوسین در صورت استفاده، مایعدرمانی و…)، و اگر الگو همچنان نگرانکننده باشد، ممکن است تصمیم به تسریع زایمان بگیرد؛ که بسته به مرحله زایمان میتواند شامل زایمان کمکی (وکیوم/فورسپس) یا سزارین باشد.
زایمان پیشروی نمیکند
گاهی با وجود انقباضات، دهانه رحم آنطور که انتظار میرود باز نمیشود یا سر جنین خوب پایین نمیآید. در این وضعیت ممکن است گفته شود زایمان پیشرفت کافی ندارد.
پزشک معمولاً بررسی میکند:
-
آیا انقباضات بهاندازه کافی مؤثر هستند؟
-
وضعیت سر جنین چگونه است؟ (مثلاً چرخش/قرارگیری)
-
آیا نسبت لگن و اندازه سر جنین ممکن است مشکل ایجاد کند؟
-
آیا خستگی، اضطراب، کمآبی یا مثانه پُر روند را کند کرده؟
در صورت نیاز ممکن است:
-
از اکسیتوسین (Pitocin) برای تقویت/منظمکردن انقباضات استفاده شود
-
یا در برخی موارد ابزارهای پایش شدت انقباضات (مثل کاتتر فشار داخل رحمی – IUPC) به کار برود (بسته به مرکز و شرایط)
اگر با اقدامات مناسب باز هم پیشرفت ایجاد نشود، پزشک ممکن است برای حفظ ایمنی مادر و جنین سزارین را پیشنهاد کند.
«زایمان پشت» یا قرارگیری پشتبهپشت جنین
گاهی سر جنین به شکلی قرار میگیرد که صورت نوزاد رو به شکم مادر نیست (اصطلاح پزشکی: وضعیت پسسری خلفی / OP). در این حالت ممکن است:
-
درد کمر شدیدتر باشد
-
درد بین انقباضها کمتر فروکش کند
-
مرحله اول یا دوم زایمان طولانیتر شود
✅ کارهایی که معمولاً کمک میکند شامل تغییر وضعیتهای بدنی (مثل چهار دستوپا، خم شدن رو به جلو، استفاده از توپ زایمان، پهلو خوابیدن) و مدیریت درد است. بسیاری از جنینها در ادامه خودشان میچرخند و وضعیت بهتر میشود.
عفونت داخل کیسه آب (عفونت داخل آمنیون)
اگر در طول زایمان تب ایجاد شود—بهخصوص همراه با درد و حساسیت رحم، بدبو شدن مایع آمنیوتیک یا علائم دیگر—پزشک ممکن است به عفونت داخل آمنیون مشکوک شود.
عوامل زمینهساز میتواند شامل:
-
طولانی شدن زایمان
-
پارگی طولانیمدت کیسه آب
-
تعداد زیاد معاینات واژینال
-
برخی شرایط زمینهای
✅ در صورت احتمال عفونت، معمولاً آنتیبیوتیک برای مادر تجویز میشود و نوزاد بعد از تولد از نظر عفونت ارزیابی میشود (اینکه آیا به آنتیبیوتیک نیاز دارد یا نه، بسته به وضعیت بالینی و نظر متخصص اطفال است).
📌 نکته مهم: تب در زایمان همیشه به معنی عفونت قطعی نیست، اما چون تشخیص سریع همیشه ساده نیست، تیم درمان ممکن است برای ایمنی بیشتر رویکرد احتیاطی داشته باشد.
گیر کردن شانه نوزاد حین زایمان
گیر کردن شانه یعنی بعد از خروج سر نوزاد، یکی از شانهها در مسیر خروج گیر میکند و نیاز به اقدامات سریع تیم درمان دارد. این اتفاق نادر است، اما چون زمان در آن مهم است، تیم زایمان برایش آمادگی دارد.
ریسکفاکتورهایی مثل وزن بالای جنین، دیابت بارداری، طولانی شدن مرحله دوم… میتواند احتمال را بالا ببرد، اما مهم است بدانید که:
گیر کردن شانه همیشه قابل پیشبینی نیست.
✅ در این شرایط تیم درمان با مانورهای استاندارد و تغییر وضعیت مادر معمولاً مشکل را حل میکند. هدف اصلی: خروج ایمن نوزاد و کاهش آسیب.
زایمان کمکی با وکیوم یا فورسپس
اگر جنین پایین آمده باشد اما:
-
مادر خیلی خسته شده باشد و زور زدن مؤثر نباشد
-
یا وضعیت جنین نیاز به تسریع زایمان داشته باشد
ممکن است پزشک وکیوم (Vacuum) یا فورسپس (Forceps) را پیشنهاد کند. این روشها میتوانند در شرایط مناسب، زایمان را سریعتر از سزارین به پایان برسانند.
📌 نکته مهم: انتخاب این روشها وابسته به مرحله زایمان، موقعیت سر جنین، شرایط مادر/جنین و مهارت تیم درمان است و قبل از انجام، معمولاً درباره مزایا/ریسکها توضیح داده میشود.
آیا زایمان برای نوزاد «بد» است؟
نگران بودن طبیعی است، اما واقعیت این است که بیشتر نوزادان زایمان را خوب تحمل میکنند. بدن جنین و مادر برای این فرایند طراحی شده و در بسیاری موارد:
-
عبور از کانال زایمان به خارج شدن بخشی از مایع ریهها کمک میکند
-
هورمونهای استرسِ طبیعی جنین به سازگاری بعد از تولد کمک میکند
و در کنار همه اینها، پایشهای حین زایمان وجود دارد تا اگر نشانهای از مشکل دیده شد، تیم درمان بهموقع مداخله کند.
سوالات متداول مراحل زایمان طبیعی
1) برای زایمان طبیعی دهانه رحم چند سانت باید باز شود؟
برای ورود به مرحله زور زدن و تولد نوزاد، دهانه رحم معمولاً باید کامل باز شود؛ یعنی حدود ۱۰ سانتیمتر.
2) وقتی دهانه رحم ۲ سانت باز میشود یعنی زایمان شروع شده؟
نه لزوماً. باز شدن ۱ تا ۲ سانت معمولاً یعنی بدن در حال آمادهسازی است و ممکن است هنوز وارد فاز فعال نشده باشید. اگر همراه با انقباضات منظم و رو به افزایش باشد، احتمال نزدیک شدن زایمان بیشتر میشود.
3) دهانه رحم ۳ سانت باز شده؛ کی زایمان میکنم؟
۳ سانت میتواند هنوز در محدوده فاز نهفته باشد. زمان دقیق قابل پیشبینی نیست و ممکن است از چند ساعت تا حتی بیشتر طول بکشد. مهمتر از عدد، منظم شدن دردها، کوتاه شدن فاصله انقباضات و پیشرفت دهانه رحم در معاینههای بعدی است.
4) دهانه رحم ۴ سانت یا ۵ سانت باز شده یعنی وارد فاز فعال شدهام؟
در بسیاری از پروتکلها، از حدود ۴ تا ۶ سانت زایمان وارد فاز فعال میشود؛ یعنی دردها منظمتر و شدیدتر میشوند و دهانه رحم معمولاً سریعتر باز میشود.
5) دهانه رحم چند سانت باز بشه درد زایمان شروع میشه؟
دردها میتوانند قبل از باز شدن قابلتوجه دهانه رحم شروع شوند. بعضی مادرها از ۱–۲ سانت درد منظم دارند و بعضیها تا ۳–۴ سانت دردشان خیلی شدید نیست. معیار مهم این است: دردهای منظم که بهمرور شدیدتر و نزدیکتر میشوند.
6) فاز نهفته زایمان چقدر طول میکشد؟
فاز نهفته میتواند چند ساعت تا طولانیتر باشد و در زایمان اول معمولاً طولانیتر است. در این فاز دردها اغلب قابل تحملترند و ممکن است نامنظم باشند.
7) فاز فعال زایمان چقدر طول میکشد؟
مدت فاز فعال بسته به شرایط مادر و جنین متغیر است، اما معمولاً چند ساعت طول میکشد. در این مرحله انقباضات منظم، شدید و نزدیکتر میشوند و دهانه رحم از حدود ۴–۶ تا ۸ سانت پیشرفت میکند.
8) مرحله دوم زایمان (زور زدن) چقدر طول میکشد؟
مرحله دوم میتواند از چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشد و به عواملی مثل زایمان اول یا چندم، وضعیت سر جنین، اپیدورال و میزان خستگی بستگی دارد. در زایمان اول معمولاً طولانیتر است.
9) انقباضات زایمان چگونه است؟ از کجا بفهمم واقعی است؟
انقباضات زایمانی معمولاً:
-
منظم میشوند،
-
شدتشان بیشتر میشود،
-
و فاصلهشان کمتر میشود.
انقباضات براکستونهیکس معمولاً نامنظماند و با استراحت/تغییر وضعیت ممکن است کمتر شوند.
10) چه زمانی باید به بیمارستان مراجعه کنم؟
یکی از معیارهای رایج قاعده ۵-۱-۱ است:
انقباضات هر ۵ دقیقه، هر بار ۱ دقیقه و حداقل ۱ ساعت ادامه داشته باشند.
همچنین در صورت پارگی کیسه آب، خونریزی واضح، کاهش حرکت جنین، تب یا درد غیرعادی باید سریعتر مراجعه کنید.
11) اگر کیسه آب پاره شود حتماً زایمان شروع میشود؟
نه همیشه. گاهی بعد از پارگی کیسه آب، دردها سریع شروع میشوند و گاهی نیاز به پایش و تصمیم درمانی است. در هر صورت پارگی کیسه آب دلیل مهمی برای تماس با پزشک/مراجعه است.
12) آیا انقباض باعث باز شدن دهانه رحم میشود؟
بله؛ باز شدن دهانه رحم عمدتاً نتیجه انقباضات مؤثر و منظم + فشار سر جنین است. اما اگر انقباضها ضعیف یا نامنظم باشند ممکن است باز شدن کند شود.
13) آیا زور زدن باعث باز شدن دهانه رحم میشود؟
معمولاً نه. زور زدن اصلی زمانی توصیه میشود که دهانه رحم کامل (۱۰ سانت) باز شده باشد. زور زدن زودهنگام میتواند مادر را خسته کند و روند را سختتر کند؛ بنابراین بهتر است طبق نظر ماما/پزشک انجام شود.
14) دهانه رحم از چند هفته باز میشود؟
در هفتههای پایانی بارداری، ممکن است دهانه رحم کمی نرم یا حتی ۱–۲ سانت باز شود، اما این به معنی شروع قطعی زایمان نیست. شروع زایمان بیشتر با انقباضات منظم و تغییرات پیشرونده دهانه رحم مشخص میشود.
15) دهانه رحم چند سانت باز بشه بستری میکنن؟
این موضوع به پروتکل مرکز و شرایط شما بستگی دارد، اما در بسیاری موارد با ورود به فاز فعال (حدود ۴–۶ سانت همراه با دردهای منظم) احتمال بستری بیشتر میشود. اگر بارداری پرخطر باشد یا کیسه آب پاره شده باشد، ممکن است زودتر بستری شوید.
16) اگر دهانه رحم باز نشه یا زایمان پیشروی نکنه چه میشود؟
اگر با وجود زمان کافی و اقدامات لازم (مثل حرکت، تغییر وضعیت، یا در برخی موارد اکسیتوسین) پیشرفت ایجاد نشود، پزشک بر اساس وضعیت مادر و جنین ممکن است تصمیم به تغییر روش ختم بارداری بگیرد و گاهی سزارین پیشنهاد میشود.
17) زایمان طبیعی چقدر طول میکشد؟
مدت زایمان از فردی به فرد دیگر متفاوت است. معمولاً مرحله اول (اتساع) طولانیترین است، مرحله دوم از چند دقیقه تا چند ساعت متغیر است و مرحله سوم (خروج جفت) غالباً ۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد.
18) لحظه به دنیا آمدن نوزاد دقیقاً چه اتفاقی میافتد؟
در پایان مرحله دوم، با هر انقباض و زور زدن مؤثر، سر نوزاد به دهانه خروجی نزدیک میشود (کراونینگ) و معمولاً حس سوزش و کشیدگی شدید ایجاد میشود. سپس سر خارج میشود، بعد شانهها و در نهایت بدن نوزاد.
[…] از شایعترین عفونتهای پس از سزارین است که نیاز به درمان ترکیبی با کلیندامایسین و […]
[…] مشکلات ظاهری نوزاد تأثیر زایمان هستند و به زودی ناپدید میشوند. با گذشت روزها ظاهر […]