التهاب لگن یکی از بیماریهای شایع و در عین حال نادیدهگرفتهشده در میان زنان است؛ مشکلی که میتواند در ابتدا فقط با یک درد خفیف یا ترشحات غیرطبیعی بروز پیدا کند، اما در صورت عدم درمان، عوارضی جدی مانند ناباروری، حاملگی خارج رحمی یا درد مزمن لگنی را به دنبال داشته باشد.
این بیماری اغلب ناشی از عفونتهاییست که از واژن یا دهانه رحم به سمت بالا و به اندامهای تناسلی فوقانی مانند رحم، لولههای فالوپ و تخمدانها گسترش پیدا میکنند. متأسفانه بسیاری از زنان از علائم آن آگاه نیستند یا به دلیل خجالت یا تصور اشتباه، مراجعه به پزشک را به تعویق میاندازند.
در این مقاله، به زبان ساده و علمی، به بررسی دقیق علائم، علل، راههای تشخیص و درمان التهاب لگن میپردازیم. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان با دردهای مکرر لگنی یا ترشحات غیرمعمول واژن روبهرو هستید، این مطلب میتواند نجاتبخش باشد.
التهاب لگن چیست؟
التهاب لگن (Pelvic Inflammatory Disease یا PID) یک عفونت شایع در اندامهای تولیدمثل زنان است که معمولاً از طریق باکتریهایی ایجاد میشود که از واژن یا دهانه رحم به سمت بالا حرکت کرده و به رحم، لولههای فالوپ و تخمدانها میرسند.
این بیماری اغلب به دنبال عفونتهای مقاربتی (مانند کلامیدیا یا گنوره) ایجاد میشود، اما گاهی هم بدون رابطه جنسی یا از طریق عفونتهای باکتریایی دیگر، بعد از زایمان، سقط جنین یا حتی قرار دادن وسایل داخل رحمی (IUD) ممکن است بروز کند.
🔹 چرا التهاب لگن خطرناک است؟
التهاب لگن اگر زود تشخیص داده شود، قابل درمان است. اما اگر درمان به تعویق بیفتد یا بهطور کامل انجام نشود، میتواند باعث آسیب دائمی به لولههای فالوپ و سایر اندامهای تناسلی شود. این آسیب ممکن است منجر به ناباروری، حاملگی خارج رحمی یا دردهای مزمن لگنی شود که زندگی روزمره فرد را تحتتأثیر قرار میدهد.
🔹 PID با چه بیماریهایی اشتباه گرفته میشود؟
التهاب لگن گاهی با بیماریهای دیگری مانند کیست تخمدان، آپاندیسیت، عفونت ادراری یا حتی دردهای قاعدگی اشتباه گرفته میشود. به همین دلیل تشخیص دقیق توسط پزشک متخصص زنان بسیار مهم است.
علائم التهاب لگن در زنان
علائم التهاب لگن میتوانند از خفیف تا شدید متغیر باشند و گاهی آنقدر نامحسوس هستند که فرد متوجه بیماری خود نمیشود تا زمانی که عوارض جدیتری مثل ناباروری یا درد مزمن لگنی ظاهر شود. شناخت این نشانهها برای تشخیص زودهنگام و مراجعه به موقع به پزشک بسیار حیاتی است.
در ادامه، مهمترین علائم التهاب لگن را مرور میکنیم:
🔹 درد لگن و زیر شکم
شایعترین علامت، احساس درد یا ناراحتی در ناحیه پایین شکم و لگن است. این درد ممکن است خفیف، مداوم یا بهصورت ناگهانی و تیز باشد. در موارد شدید، درد میتواند فعالیتهای روزمره را مختل کند.
🔹 ترشحات غیرطبیعی واژن
افزایش میزان ترشحات واژن با بوی نامطبوع، رنگ غیرمعمول (زرد، سبز یا خاکستری) یا بافت غلیظ، میتواند نشانهای از وجود عفونت باشد.
🔹 خونریزی بین دو قاعدگی یا پس از نزدیکی
بروز لکهبینی یا خونریزی غیرعادی بین دورههای قاعدگی یا بعد از رابطه جنسی، از جمله علائم هشداردهنده التهاب لگن است.
🔹 تب و احساس ناخوشی
برخی زنان مبتلا ممکن است دچار تب خفیف، لرز، تهوع، استفراغ یا احساس ضعف و بیحالی شوند، بهخصوص اگر عفونت گسترش یافته باشد.
🔹 درد هنگام ادرار یا رابطه جنسی
درد یا سوزش هنگام ادرار، و درد در حین یا بعد از رابطه جنسی، از دیگر نشانههای احتمالی التهاب لگن هستند که معمولاً به دلیل تحریک بافتهای داخلی لگن رخ میدهند.
⚠️ توجه
گاهی التهاب لگن بدون هیچ علامت مشخصی بروز میکند. به همین دلیل، غربالگری منظم برای بیماریهای مقاربتی و مراجعه به پزشک هنگام هرگونه علائم مشکوک، اهمیت بالایی دارد.
چه عواملی باعث التهاب لگن میشوند؟
التهاب لگن معمولاً به دنبال ورود باکتریها به دستگاه تناسلی فوقانی رخ میدهد. این باکتریها میتوانند از ناحیه واژن یا دهانه رحم به سمت رحم، لولههای فالوپ و حتی تخمدانها گسترش پیدا کنند. شایعترین راه ورود این عوامل عفونی، روابط جنسی محافظتنشده است، اما دلایل دیگری نیز وجود دارد.
در ادامه، مهمترین عوامل ایجاد التهاب لگن را بررسی میکنیم:
🔹 عفونتهای مقاربتی (STDها)
بیش از ۹۰٪ موارد التهاب لگن ناشی از عفونتهایی مانند کلامیدیا و سوزاک (گنوره) هستند. این عفونتها اغلب بیعلامتاند و به همین دلیل، ممکن است تا مدتها تشخیص داده نشوند. اگر درمان نشوند، به راحتی به اندامهای داخلی لگن گسترش مییابند.
🔹 رابطه جنسی محافظتنشده یا با شرکای متعدد
داشتن رابطه جنسی بدون استفاده از کاندوم، یا داشتن چند شریک جنسی، احتمال انتقال بیماریهای مقاربتی و در نتیجه، التهاب لگن را بهطور قابلتوجهی افزایش میدهد.
🔹 انجام سقط یا زایمان بدون مراقبت پزشکی
در برخی موارد، ورود باکتریها به رحم در حین یا پس از زایمان یا سقط جنین غیرایمن، باعث بروز PID میشود. این وضعیت بهویژه زمانی خطرناک است که شرایط استریل رعایت نشده باشد.
🔹 استفاده از وسایل داخل رحمی (IUD)
در روزهای ابتدایی پس از گذاشتن آییودی، بهویژه اگر عفونتی زمینهای در واژن یا دهانه رحم وجود داشته باشد، خطر التهاب لگن افزایش مییابد. البته این خطر کوتاهمدت است و با رعایت اصول بهداشتی بهراحتی کنترل میشود.
🔹 جراحیهای زنان یا دستکاری رحم
انجام برخی از اقدامات مانند هیستروسکوپی، بیوپسی آندومتر یا نمونهبرداریهای رحمی، در صورت عدم رعایت اصول استریلیزاسیون، میتواند راه ورود میکروبها به اندامهای داخلی را باز کند.
❗ نکته مهم:
گاهی حتی بدون رابطه جنسی یا اقدامات تهاجمی، وجود عفونتهای باکتریایی غیرمقاربتی در ناحیه تناسلی هم ممکن است به التهاب لگن منجر شود، بهویژه اگر سیستم ایمنی بدن ضعیف باشد.
عوارض التهاب لگن اگر درمان نشود
التهاب لگن اگر در مراحل اولیه شناسایی و درمان شود، معمولاً بدون عارضه و با مصرف آنتیبیوتیک بهبود مییابد. اما در صورت نادیده گرفتن یا درمان ناقص، این بیماری میتواند آسیبهای جدی و بعضاً برگشتناپذیر به سیستم تولیدمثل زنان وارد کند.
در ادامه، به مهمترین عوارض PID درماننشده میپردازیم:
🔹 ناباروری (نازایی)
یکی از مهمترین عوارض التهاب لگن، ناباروری است. وقتی عفونت به لولههای فالوپ میرسد، باعث ایجاد زخم، چسبندگی و انسداد آنها میشود. بسته شدن یا آسیب دیدن این لولهها مانع از رسیدن تخمک به رحم و در نتیجه، عدم باروری خواهد شد.
🔸 بر اساس آمار، ۱ نفر از هر ۱۰ زن مبتلا به PID ممکن است دچار ناباروری شود.
🔹 حاملگی خارج رحمی (Ectopic Pregnancy)
در صورت آسیب به لولههای فالوپ، حتی اگر بارداری اتفاق بیفتد، ممکن است تخمک بارورشده نتواند به رحم برسد و در همان لوله لانهگزینی کند. این حالت بسیار خطرناک بوده و میتواند جان مادر را تهدید کند.
🔹 درد مزمن لگنی
زنان زیادی پس از گذر از التهاب لگن، تا مدتها دچار دردهای مبهم و مکرر لگنی میشوند. این درد ممکن است زندگی روزمره، روابط زناشویی و سلامت روان فرد را تحتتأثیر قرار دهد. دلیل این دردها معمولاً چسبندگیهای ناشی از عفونت قدیمی است.
🔹 تشکیل آبسه در ناحیه لگن
در برخی موارد، عفونت در رحم، تخمدان یا لولههای فالوپ باعث تجمع چرک و تشکیل آبسههای چرکی میشود. این وضعیت نیاز به درمان فوری دارد و در موارد شدید، ممکن است نیاز به جراحی یا حتی برداشتن لوله یا تخمدان باشد.
🔹 بازگشت مجدد بیماری (PID مزمن)
زنانی که یک بار به التهاب لگن مبتلا شدهاند، در صورت عدم رعایت مراقبتهای لازم، در معرض خطر عود مجدد بیماری قرار دارند. هر بار عفونت میتواند آسیب بیشتری به اندامهای تولیدمثلی وارد کند.
⚠️ هشدار:
گاهی زنان مبتلا به PID هیچ علامت مشخصی ندارند اما با گذشت زمان، با ناباروری یا حاملگی خارج رحمی مواجه میشوند. همین موضوع اهمیت غربالگری منظم و مراجعه به پزشک در صورت بروز کوچکترین علائم را دوچندان میکند.
چگونه التهاب لگن تشخیص داده میشود؟
تشخیص التهاب لگن (PID) بهدلیل شباهت علائم آن با بسیاری از بیماریهای دیگر لگنی، نیازمند بررسیهای دقیق پزشکی است. پزشک متخصص معمولاً از ترکیبی از شرح حال، معاینه فیزیکی، تستهای آزمایشگاهی و تصویربرداری برای رسیدن به تشخیص نهایی استفاده میکند.
در ادامه، مراحل رایج تشخیص این بیماری را مرور میکنیم:
🔹 ۱. بررسی شرح حال و علائم بالینی
پزشک در ابتدا با پرسیدن سوالاتی درباره علائم (درد، تب، ترشحات واژینال، سابقه روابط جنسی و…) و زمان شروع آنها، اطلاعات اولیه را جمعآوری میکند. این اطلاعات میتواند مسیر تشخیص را مشخص کند.
🔹 ۲. معاینه لگنی
در معاینه داخلی، پزشک ممکن است به موارد زیر توجه کند:
-
حساسیت و درد در لمس دهانه رحم یا رحم
-
درد در ناحیه تخمدانها یا لگن
-
ترشحات غیرطبیعی واژن
این یافتهها، مخصوصاً اگر همراه با تب یا افزایش تعداد گلبولهای سفید باشد، احتمال PID را تقویت میکنند.
🔹 ۳. آزمایشهای آزمایشگاهی
پزشک ممکن است درخواست آزمایشهایی برای بررسی عفونت دهد، از جمله:
-
آزمایش ترشحات دهانه رحم یا واژن برای بررسی وجود کلامیدیا یا گنوره
-
آزمایش خون برای بررسی میزان گلبولهای سفید (نشاندهنده عفونت)
-
آزمایش ادرار برای رد عفونتهای ادراری
🔹 ۴. سونوگرافی لگن
در مواردی که پزشک به وجود آبسه یا تجمع مایع مشکوک باشد، سونوگرافی ترانسواژینال تجویز میشود. این روش غیرتهاجمی و دقیق میتواند اطلاعات خوبی درباره وضعیت رحم، تخمدانها و لولهها ارائه دهد.
🔹 ۵. لاپاراسکوپی (در موارد خاص)
اگر علائم مشکوک باشند و با روشهای غیرتهاجمی تشخیص قطعی داده نشود، پزشک ممکن است از لاپاراسکوپی استفاده کند. در این روش، از طریق ایجاد برش کوچکی در شکم، دوربینی وارد لگن میشود و اندامهای داخلی بهطور مستقیم مشاهده میگردند.
❗ نکته مهم:
تشخیص سریع و شروع بهموقع درمان در جلوگیری از عوارضی مانند ناباروری نقش کلیدی دارد. حتی اگر علائم خفیف باشند، بهتر است با پزشک زنان مشورت شود.
روشهای درمان التهاب لگن
درمان التهاب لگن باید سریع، هدفمند و کامل انجام شود تا از گسترش عفونت و بروز عوارضی مانند ناباروری جلوگیری شود. نوع درمان به شدت علائم، وضعیت عمومی بیمار و نتایج آزمایشها بستگی دارد. در بسیاری از موارد، درمان دارویی کفایت میکند، اما گاهی نیاز به بستری یا حتی جراحی وجود دارد.
در ادامه، به روشهای اصلی درمان التهاب لگن میپردازیم:
🔹 درمان دارویی با آنتیبیوتیک
اولین خط درمان، استفاده از آنتیبیوتیکهای وسیعالطیف است که بتوانند هم باکتریهای هوازی و هم بیهوازی را پوشش دهند. این درمان معمولاً ترکیبی از دو یا سه داروست، مانند:
-
سفالوسپورینها (مثل سفتریاکسون)
-
مترونیدازول
-
داکسیسایکلین
در اغلب موارد، درمان بهصورت خوراکی آغاز میشود و در صورت نیاز به صورت تزریقی ادامه مییابد. دوره درمان معمولاً ۱۰ تا ۱۴ روز است و باید بهطور کامل انجام شود، حتی اگر علائم زودتر برطرف شوند.
🔹 بستری در بیمارستان (در موارد شدید)
در برخی شرایط، لازم است بیمار در بیمارستان بستری شود:
-
تب بالا یا تهوع و استفراغ شدید
-
بارداری همزمان
-
مشکوک به وجود آبسه لگنی
-
عدم پاسخ به درمان خوراکی
-
عدم توانایی در مصرف دارو بهصورت منظم
در بیمارستان، آنتیبیوتیکها بهصورت تزریقی تجویز میشوند و وضعیت بیمار از نزدیک تحت نظر قرار میگیرد.
🔹 درمان شریک جنسی
اگر علت التهاب لگن بیماریهای مقاربتی مانند کلامیدیا یا گنوره باشد، درمان شریک جنسی نیز الزامی است. در غیر این صورت، احتمال عفونت مجدد بسیار بالاست.
🔹 تخلیه آبسه (در موارد پیشرفته)
در صورت تشکیل آبسه در رحم، لولهها یا تخمدانها، ممکن است نیاز به تخلیه آن با کمک سونوگرافی، لاپاراسکوپی یا حتی جراحی باز وجود داشته باشد. گاهی برای حفظ جان بیمار، لازم است بخشی از اندامهای تولیدمثل برداشته شود.
🔹 پیگیری و مراجعه مجدد
پس از پایان دوره درمان، باید برای بررسی پاسخ به درمان و اطمینان از بهبود کامل به پزشک مراجعه شود. در صورت باقی ماندن علائم، ممکن است نیاز به بررسیهای تکمیلی باشد.
❗ هشدار:
قطع خودسرانه داروها یا درمان ناقص، نه تنها بیماری را درمان نمیکند، بلکه ممکن است باعث مزمن شدن التهاب لگن و مقاومت میکروبی شود.
آیا میتوان از التهاب لگن پیشگیری کرد؟
بله، خوشبختانه التهاب لگن از جمله بیماریهاییست که با رعایت چند اصل ساده میتوان احتمال بروز آن را تا حد زیادی کاهش داد. پیشگیری از این بیماری نهتنها از بروز عوارضی مثل ناباروری جلوگیری میکند، بلکه سلامت کلی دستگاه تناسلی زن را نیز حفظ میکند.
در ادامه، مهمترین راهکارهای پیشگیری از PID را مرور میکنیم:
🔹 استفاده از کاندوم در روابط جنسی
استفاده منظم از کاندوم در روابط جنسی، یکی از موثرترین راههای جلوگیری از انتقال بیماریهای مقاربتی (مانند کلامیدیا و گنوره) است که عامل اصلی بروز التهاب لگن محسوب میشوند.
🔹 پرهیز از روابط جنسی پرخطر
داشتن شریک جنسی متعدد یا روابط محافظتنشده، ریسک ابتلا به عفونتهای تناسلی را بهطور چشمگیری افزایش میدهد. تکهمسری متعهدانه و انجام تستهای منظم سلامت جنسی، از اقدامات مهم پیشگیرانه هستند.
🔹 غربالگری منظم بیماریهای مقاربتی
زنان فعال از نظر جنسی، بهویژه در سنین زیر ۲۵ سال، بهتر است بهطور سالانه برای کلامیدیا و سایر بیماریهای مقاربتی تست شوند. تشخیص زودهنگام عفونت، از پیشرفت آن به التهاب لگن جلوگیری میکند.
🔹 مراجعه به پزشک در صورت بروز علائم مشکوک
درد لگن، ترشحات غیرطبیعی یا خونریزی غیرمعمول نباید نادیده گرفته شوند. مراجعه سریع به پزشک در این موارد، میتواند از بروز آسیبهای جدی جلوگیری کند.
🔹 رعایت بهداشت در اقدامات پزشکی و پس از زایمان
اطمینان از استریل بودن وسایل پزشکی در اقدامات داخل رحمی (مانند گذاشتن IUD) و رعایت اصول بهداشتی در دوران پس از زایمان یا سقط، بسیار مهم است.
🔹 پیگیری درمان کامل عفونتها
قطع خودسرانه داروهای تجویزی، حتی در صورت کاهش علائم، یکی از عوامل مزمن شدن بیماری و افزایش خطر التهاب لگن است. همیشه درمان را طبق نظر پزشک تا انتها ادامه دهید.
❗ توجه:
آگاهی، پیشگیری و پیگیری، سه گام مهم در کنترل التهاب لگن هستند. با رعایت این اصول، نهتنها از سلامت باروری خود محافظت میکنید، بلکه کیفیت زندگی جنسی و عمومیتان را نیز افزایش میدهید.
کی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
شناخت زمان مناسب برای مراجعه به پزشک یکی از مهمترین عوامل در جلوگیری از عوارض التهاب لگن است. گاهی اوقات زنان به دلیل خجالت، عادیانگاری علائم یا مشغلههای روزمره، مراجعه به پزشک را به تعویق میاندازند و همین موضوع میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای سلامت باروری آنها داشته باشد.
در ادامه، موقعیتهایی را بررسی میکنیم که در آنها باید فوراً به پزشک متخصص زنان مراجعه کرد:
🔹 درد شدید و ناگهانی در ناحیه شکم یا لگن
اگر دچار درد تیز، شدید و غیرمنتظره در ناحیه شکم یا لگن شدید، بهویژه اگر این درد با حالت تهوع یا تب همراه باشد، باید سریعاً ارزیابی پزشکی انجام شود. این علامت میتواند نشاندهنده التهاب لگن یا حتی آبسه لگنی باشد.
🔹 ترشحات واژینال غیرعادی
ترشحاتی که بهصورت ناگهانی تغییر رنگ دادهاند (زرد، سبز، خاکستری)، بوی بد دارند یا مقدارشان بهطور چشمگیر افزایش یافته، میتوانند نشانهای از یک عفونت داخلی جدی باشند.
🔹 تب و احساس ضعف عمومی
تب بالای ۳۸ درجه، همراه با لرز، تعریق، بیحالی یا سرگیجه، ممکن است نشانه گسترش عفونت به کل بدن باشد و نیاز فوری به درمان دارد.
🔹 خونریزی بین دورهها یا پس از رابطه جنسی
اگر خارج از چرخه قاعدگی دچار لکهبینی یا خونریزی شدهاید، یا پس از رابطه جنسی خونریزی دارید، حتماً باید بررسی شوید؛ این علائم ممکن است به دلیل التهاب لگن یا مشکلات جدیتر باشد.
🔹 درد یا سوزش هنگام ادرار یا رابطه جنسی
اگر هنگام ادرار یا رابطه جنسی احساس درد دارید، و این وضعیت جدید یا در حال تشدید است، بهتر است سریعاً به پزشک مراجعه شود تا علت دقیق آن مشخص گردد.
❗ اگر باردار هستید و هر یک از علائم بالا را دارید
وجود هر یک از علائم فوق در دوران بارداری میتواند خطرناک باشد، چون التهاب لگن میتواند باعث سقط، زایمان زودرس یا آسیب به جنین شود. در چنین شرایطی، مراجعه فوری به پزشک الزامی است.
در نهایت، بیتوجهی به علائم اولیه، مهمترین علت مراجعه دیرهنگام زنان به پزشک است. شما میتوانید با پیگیری بهموقع، از بروز بسیاری از مشکلات آینده جلوگیری کنید.
نتیجهگیری
التهاب لگن (PID) یک بیماری شایع اما پنهان در میان زنان است که اگر بهموقع شناسایی و درمان نشود، میتواند عوارضی جدی مانند ناباروری، درد مزمن لگن یا حتی بارداری خارج رحمی بهدنبال داشته باشد. نکته نگرانکننده این است که در بسیاری از موارد، این بیماری با علائم خفیف یا بدون علامت ظاهر میشود و تا زمانی که آسیب جدی وارد نکند، شناسایی نمیشود.
آگاهی از علائم هشداردهنده، انجام معاینات منظم، تستهای غربالگری بیماریهای مقاربتی و داشتن روابط جنسی سالم و ایمن، از مهمترین راهکارهای پیشگیری و کنترل این بیماری هستند.
اگر شما یا یکی از عزیزانتان با دردهای غیرعادی لگن، ترشحات مشکوک یا هر یک از علائمی که در این مقاله بررسی شد مواجه هستید، مراجعه سریع به پزشک متخصص زنان بهترین تصمیمی است که میتوانید برای سلامت آیندهتان بگیرید.
🩺 وقتشه به بدنت گوش بدی!
اگر به علائم مشکوک PID برخوردید یا سابقه بیماریهای مقاربتی دارید، حتماً برای معاینه و بررسی دقیق به مطب مراجعه کنید. دکتر مریم آقایی همراه مطمئن شما در مسیر سلامت زنان است. برای دریافت نوبت آنلاین کلیک بفرمایید.
بدون دیدگاه