تولد نوزاد تازه متولد شده یکی از مهمترین و در عین حال چالشبرانگیزترین اتفاقهای زندگی والدین است. هفته اول نوزاد، بهویژه برای والدینی که اولین فرزند خود را به دنیا آوردهاند، پر از سؤال، نگرانی و تصمیمهای مهم است.
در این دوره، دانستن اینکه بعد از تولد نوزاد چه باید کرد، چه تغییراتی طبیعی هستند و چگونه باید برای مراقبت از نوزاد تازه به دنیا آمده آماده شد، نقش مهمی در آرامش والدین و سلامت نوزاد دارد.
بعد از تولد نوزاد چه باید کرد؟ (راهنمای سریع هفته اول)
بعد از تولد نوزاد، بسیاری از والدین با این سؤال روبهرو میشوند که دقیقاً از کجا باید شروع کرد. هفته اول نوزاد تازه متولد شده بیشتر از هر چیز به آرامش، تغذیه منظم و مراقبتهای اولیه نیاز دارد. در این روزها تمرکز شما باید روی نیازهای پایه نوزاد و استراحت مادر باشد.
مهمترین کارهایی که بعد از تولد نوزاد باید انجام دهید عبارتاند از:
-
شیردهی منظم و پاسخ دادن به علائم گرسنگی نوزاد
-
تعویض بهموقع پوشک و مراقبت از پوست حساس نوزاد
-
ایجاد محیطی آرام، کمنور و بدون سر و صدای زیاد
-
خواباندن نوزاد به پشت و در محل امن
-
توجه به علائم هشداردهنده در مادر و نوزاد
دانستن این اصول ساده کمک میکند هفته اول پس از تولد نوزاد با استرس کمتر و اطمینان بیشتری سپری شود.
بر اساس راهنمای سازمان جهانی بهداشت درباره مراقبت از نوزاد تازه متولد شده، هفته اول پس از تولد نقش بسیار مهمی در سلامت کوتاهمدت و بلندمدت نوزاد دارد و توجه به تغذیه، خواب و علائم هشداردهنده در این دوره ضروری است.
هفته اول نوزاد تازه متولد شده؛ چه اتفاقهایی طبیعی است؟
هفته اول نوزاد تازه متولد شده، یکی از حساسترین و در عین حال پرچالشترین دورهها برای والدین است. بسیاری از پدر و مادرها، بهویژه زمانی که اولین فرزندشان به دنیا آمده، در این روزها ترکیبی از شادی، خستگی، اضطراب و سردرگمی را تجربه میکنند. این احساسات کاملاً طبیعی است و بخشی از فرآیند سازگاری با نقش جدید والدگری محسوب میشود.
در این هفته، بدن مادر هنوز در حال ترمیم پس از زایمان است و عواملی مانند کمخوابی، دردهای جسمی و تغییرات هورمونی میتوانند باعث حساسیت عاطفی، گریههای ناگهانی یا احساس ناتوانی شوند. نگرانی درباره مراقبت صحیح از نوزاد تازه متولد شده، آسیب زدن ناخواسته به او یا نداشتن انرژی کافی برای مادر یا پدر بودن، از دغدغههای شایع این دوره است.
از طرف دیگر، نوزاد تازه متولد شده نیز در حال تطبیق با دنیایی کاملاً جدید است. او که تا چند روز قبل در محیطی گرم، تاریک و آرام قرار داشته، حالا با نور، صداها، تغییر دما، لمسهای مکرر و تعویض پوشک روبهرو میشود. به همین دلیل، بیقراری و گریه نوزاد در هفته اول معمولاً طبیعی است و بهتدریج با ایجاد حس امنیت و آرامش کاهش پیدا میکند.
در این مرحله، طبیعی است که والدین با ترکیبی از عشق، ترس و تردید به نوزاد خود نگاه کنند و از خود بپرسند «بعد از تولد نوزاد چه باید کرد؟». خبر خوب این است که بیشتر مهارتهای مراقبت از نوزاد بهصورت تدریجی و با تجربه به دست میآیند. آشنایی با اتفاقهای طبیعی هفته اول نوزاد، به شما کمک میکند این روزهای حساس را با آرامش و اطمینان بیشتری پشت سر بگذارید.
تغییرات بدن مادر در هفته اول بعد از تولد نوزاد
هفته اول بعد از تولد نوزاد، در واقع هفتهی بهبودی بدن مادر است. چه زایمان طبیعی داشته باشید و چه سزارین، بدن شما فشار زیادی را پشت سر گذاشته و نیاز به استراحت، مراقبت و حمایت دارد. در این دوره بهتر است از خانواده یا اطرافیان کمک بگیرید و انجام کارهای سنگین را به حداقل برسانید.
در ادامه، شایعترین تغییرات و علائمی که ممکن است در هفته اول پس از زایمان تجربه کنید را مرور میکنیم.
انقباضهای رحم بعد از زایمان
در چند روز اول پس از زایمان، رحم بهتدریج به اندازه طبیعی خود بازمیگردد و این فرآیند با انقباضهای رحمی همراه است. این انقباضها معمولاً هنگام شیردهی تشدید میشوند، زیرا ترشح هورمون اکسیتوسین افزایش مییابد.
شدت این دردها اغلب شبیه درد قاعدگی است و معمولاً تا پایان هفته اول کاهش پیدا کرده یا کاملاً برطرف میشود.
درد ناحیه برش سزارین
اگر زایمان سزارین داشتهاید، احساس درد، سوزش یا کشیدگی در محل برش طبیعی است. در صورت خارش، از خاراندن محل بخیه خودداری کنید و ناحیه را با اسفنج و آب تمیز نگه دارید.
محل برش را روزانه از نظر قرمزی، ترشح یا علائم عفونت بررسی کنید و توصیههای پزشک زنان و زایمان درباره تعویض پانسمان و مراقبت از زخم را دقیقاً رعایت نمایید.
تا بهبود کامل، از بالا رفتن از پلهها و رانندگی خودداری کنید. داروهای مسکنی که پزشک تجویز کرده، در صورت مصرف صحیح، حتی در دوران شیردهی نیز بیخطر هستند. همچنین استفاده از استامینوفن یا ایبوپروفن میتواند به کاهش درد کمک کند.
تغییر وزن بدن در هفته اول بعد از زایمان
در طول زایمان معمولاً بین ۴.۵ تا ۷ کیلوگرم از وزن بدن کاهش پیدا میکند، اما باقی وزن بهتدریج و طی هفتهها کم میشود. طبیعی است که در دو هفته اول پس از زایمان هنوز به استفاده از لباسهای بارداری نیاز داشته باشید.
بازگشت کامل وزن به حالت قبل نیازمند زمان، تغذیه مناسب و صبر است.
ترشحات واژینال (لوشیا) بعد از زایمان
پس از زایمان، ترشحی به نام لوشیا شامل خون و بقایای بافت رحم از واژن خارج میشود.
در چند روز اول، این ترشح قرمز روشن و نسبتاً زیاد است و ممکن است لختههای خون مشاهده شود. وجود لختههایی حتی در اندازه بزرگ نیز میتواند طبیعی باشد، اما در صورت افزایش شدید خونریزی باید به پزشک اطلاع دهید.
پس از چند روز، رنگ ترشحات صورتی و سپس قهوهای مایل به زرد میشود. این روند ممکن است تا ۵ هفته ادامه داشته باشد. در این مدت:
-
فقط از نوار بهداشتی استفاده کنید
-
از تامپون به دلیل افزایش خطر عفونت خودداری نمایید
یبوست در هفته اول بعد از زایمان
اولین اجابت مزاج معمولاً تا روز سوم یا چهارم بعد از زایمان به تأخیر میافتد. این مسئله بهویژه در صورت داشتن اپیزیوتومی یا بخیههای واژینال میتواند دردناک باشد.
نوشیدن آب کافی، مصرف غذاهای پرفیبر و در صورت لزوم استفاده از نرمکننده مدفوع با مشورت پزشک، به کاهش یبوست کمک میکند.
درد و مراقبت از محل اپیزیوتومی
اگر در حین زایمان برش یا پارگی واژن (اپیزیوتومی) داشتهاید، این ناحیه در هفته اول بهتدریج بهبود پیدا میکند.
برای کاهش درد و تورم:
-
در ۲۴ ساعت اول از کمپرس سرد استفاده کنید
-
ناحیه را تمیز و خشک نگه دارید
-
از بطری آب فشان با آب گرم بعد از ادرار استفاده کنید
-
حمام نشسته با آب ولرم (نه داغ) چند بار در روز مفید است
پیادهروی طولانی را محدود کنید و هنگام نشستن از کوسن نرم استفاده نمایید.
تورم و درد پستانها در هفته اول پس از زایمان
حدود دو تا سه روز پس از زایمان، پستانها به دلیل پر شدن از شیر دچار تورم و درد میشوند. شیردهی مکرر بهترین راه کاهش این ناراحتی است.
اگر نوزاد به اندازه کافی شیر نمیخورد، میتوانید مقدار کمی شیر بدوشید یا از کمپرس سرد استفاده کنید.
در صورتی که قصد شیردهی ندارید، استفاده از برگ کلم و پوشیدن سوتین مناسب و محکم به مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت میتواند به کاهش تورم کمک کند.
بواسیر بعد از زایمان
بواسیر بعد از زایمان شایع است و معمولاً طی چند هفته برطرف میشود. برای کاهش درد و ناراحتی میتوانید از:
-
حمام نشسته
-
کمپرس سرد
-
پدهای هماملیس
-
کرمهای بواسیر بدون نسخه
استفاده کنید. مصرف فیبر کافی و نرمکننده مدفوع نیز نقش مهمی در بهبود بواسیر دارد.
نوزاد تازه متولد شده در هفته اول چه مقدار میخوابد و شیر میخورد؟
یکی از پرتکرارترین نگرانیهای والدین در هفته اول تولد این است که نوزادشان چقدر باید بخوابد و هر چند ساعت یکبار شیر بخورد. خواب و تغذیه نوزاد تازه متولد شده در این هفته الگوی مشخص و منظمی ندارد و این کاملاً طبیعی است.
در ادامه، بهصورت دقیق و علمی توضیح میدهیم که خواب و شیردهی نوزاد در هفته اول چگونه است و چه چیزهایی طبیعی محسوب میشود.
مراقبت و رفتار نوزاد در هفته اول پس از تولد
هفته اول بعد از تولد، زمانی است که تمام توجه والدین به نوزاد تازه متولد شده معطوف میشود. بسیاری از والدین در این روزها با شگفتی به جزئیات ظاهری و رفتاری نوزادشان نگاه میکنند؛ از رنگ مو و شکل انگشتان گرفته تا خواب زیاد یا نیاز مکرر به شیر.
در این هفته، شما در حال یادگیری اصول اولیه مراقبت از نوزاد هستید و طبیعی است که این روزها ترکیبی از هیجان، نگرانی و خستگی باشد.
در ادامه، مهمترین بخشهای یک روز معمول نوزاد در هفته اول را بررسی میکنیم.
نوزاد تازه متولد شده هر چند ساعت باید شیر بخورد؟
شیردهی نوزاد برای نوزادانی که از شیر مادر تغذیه میکنند معمولاً هر ۲ ساعت یکبار و نوزادانی که شیر خشک میخورند هر ۳ ساعت یکبار نیاز به تغذیه دارند. معده کوچک نوزاد ظرفیت کمی دارد و به همین دلیل تغذیههای مکرر کاملاً طبیعی است.
نوزاد تازه متولد شده معدهای بسیار کوچک دارد و به همین دلیل نیاز به تغذیه مکرر دارد.
-
نوزادانی که از شیر مادر تغذیه میکنند، معمولاً هر ۲ ساعت یکبار در طول شبانهروز شیر میخورند.
-
نوزادانی که شیر خشک میخورند، معمولاً هر ۳ ساعت یکبار نیاز به تغذیه دارند.
معده نوزاد در هر وعده فقط مقدار کمی شیر (حدود ۸۰ تا ۹۰ گرم) را در خود نگه میدارد و بهسرعت آن را هضم میکند. به همین دلیل، شیردهی بخش زیادی از زمان روز شما را به خود اختصاص میدهد.
صحبت کردن یا آواز خواندن هنگام شیر دادن، به ایجاد پیوند عاطفی عمیقتر بین شما و نوزادتان کمک میکند.
گریه نوزاد در هفته اول تولد
حتی اگر همه نیازهای نوزاد را بهخوبی برآورده کنید، باز هم گریه بخشی طبیعی از رفتار اوست. نوزادان ممکن است روزانه تا ۳ ساعت گریه کنند و برخی نوزادان (بهویژه در صورت کولیک) حتی بیشتر.
گریه، تنها راه ارتباطی نوزاد است و میتواند نشانه:
-
گرسنگی
-
خیس بودن پوشک
-
خستگی
-
ناراحتی یا نیاز به تماس و آرامش
باشد. بهترین واکنش، بغل کردن، صحبت کردن آرام و ایجاد حس امنیت است. بغل کردن زیاد نوزاد باعث لوس شدن او نمیشود.
تعویض پوشک نوزاد تازه متولد شده
نوزاد در هفته اول معمولاً ۶ تا ۸ بار در روز پوشکش را خیس میکند.
در چند روز ابتدایی، مدفوع نوزاد مادهای چسبناک و سیاهرنگ به نام مکونیوم است که باقیمانده مواد داخل روده در دوران جنینی محسوب میشود.
پس از آن:
-
در نوزادانی که از شیر مادر تغذیه میکنند، مدفوع نرم، زرد و دانهدار میشود
-
در نوزادانی که شیر خشک میخورند، مدفوع سفتتر و به رنگ قهوهای روشن است
طبیعی است که نوزاد بعد از هر بار شیر خوردن نیاز به تعویض پوشک داشته باشد، زیرا رفلکس دفع در این سن بسیار فعال است.
نوزاد تازه متولد شده چند ساعت در روز میخوابد؟
نوزاد تازه متولد شده معمولاً ۱۶ تا ۲۰ ساعت در شبانهروز میخوابد، اما خواب او کوتاه و تکهتکه است.
بیشتر خواب نوزاد در مرحله REM (خواب سبک) میگذرد، زیرا سیستم عصبی او هنوز در حال تکامل است.
نوزاد معمولاً بیش از ۳ تا ۴ ساعت بهصورت پیوسته نمیخوابد و تفاوت شب و روز را تشخیص نمیدهد. تنظیم الگوی خواب شبانه ممکن است حداقل یک ماه زمان ببرد، به همین دلیل احساس خستگی والدین کاملاً طبیعی است.
اولین ویزیت نوزاد بعد از تولد
اولین معاینه نوزاد معمولاً ظرف یک هفته پس از تولد انجام میشود. در این ویزیت، پزشک اطفال:
-
وزن نوزاد را بررسی میکند (کاهش وزن تا ۱۰٪ طبیعی است)
-
دور سر را اندازه میگیرد
-
رفلکسها و رشد حرکتی را ارزیابی میکند
-
قلب، ریهها و شکم نوزاد را معاینه میکند
پزشک همچنین درباره میزان شیر خوردن، خواب و گریه نوزاد سؤال میپرسد. بهتر است با لیستی از سؤالات خود درباره خواب، گریه، صندلی خودرو و مراقبتهای روزانه در این ویزیت حاضر شوید.
زردی نوزاد در هفته اول
زردی در هفته اول تولد بسیار شایع است و معمولاً به دلیل نارس بودن عملکرد کبد نوزاد رخ میدهد.
اگر پوست یا سفیدی چشم نوزاد کمی زرد به نظر برسد، معمولاً جای نگرانی نیست و بدون درمان برطرف میشود.
اما در صورت مشاهده:
-
زردی شدید یا تیره
-
خوابآلودگی غیرطبیعی
-
بیمیلی به شیر خوردن
باید حتماً به پزشک اطفال مراجعه کنید.
مراقبت از بند ناف نوزاد
باقیمانده بند ناف معمولاً طی ۱ تا ۲ هفته پس از تولد میافتد. توصیههای جدید نشان میدهد که استفاده از الکل برای بند ناف ضروری نیست و حتی ممکن است زمان افتادن آن را طولانیتر کند.
بهتر است بند ناف در معرض هوا خشک شود.
نکات مهم:
-
پوشک را طوری ببندید که روی بند ناف کشیده نشود
-
پس از حمام، بند ناف را بهآرامی خشک کنید
-
وجود رنگ قهوهای یا ترشح خشکشده طبیعی است
در صورت مشاهده قرمزی، تورم، چرک یا بوی بد، به پزشک اطفال مراجعه کنید.
چه چیزهایی در هفته اول نوزاد طبیعی است و جای نگرانی ندارد؟
بسیاری از تغییرات و رفتارهایی که در هفته اول نوزاد مشاهده میشوند، طبیعی هستند و جای نگرانی ندارند. شناخت این موارد به والدین کمک میکند با آرامش بیشتری از نوزاد خود مراقبت کنند.
موارد زیر در هفته اول تولد نوزاد معمولاً طبیعی است:
-
گریههای مکرر و بیدلیل مشخص
-
خواب نامنظم و تکهتکه
-
کاهش وزن اولیه تا حدود ۱۰ درصد
-
زردی خفیف پوست یا چشمها
-
نیاز زیاد به بغل شدن و تماس بدنی
در صورت شدید شدن یا ادامهدار بودن این علائم، مشورت با پزشک اطفال توصیه میشود.
چه زمانی مادر باید به پزشک مراجعه کند؟
در هفتههای اول پس از زایمان، در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه به پزشک ضروری است:
-
تب بالای ۳۸ درجه
-
خونریزی شدید واژینال
-
درد، قرمزی یا ترشح از محل بخیه یا برش سزارین
-
درد یا سوزش هنگام ادرار
-
تورم یا درد غیرطبیعی پاها
-
ترشحات بدبوی واژینال
-
درد شدید واژن
-
درد قفسه سینه، تهوع یا استفراغ بدون علت مشخص
-
ناتوانی در کنترل دفع
-
احساس افسردگی شدید، افکار آسیب به خود یا نوزاد، یا توهم
-
قرمزی، درد یا داغی پستانها
سؤالات پرتکرار درباره هفته اول نوزاد تازه متولد شده
نوزاد یک هفتهای طبیعی چقدر میخوابد؟
نوزاد تازه متولد شده در هفته اول معمولاً بین ۱۶ تا ۲۰ ساعت در شبانهروز میخوابد. خواب نوزاد در این سن کوتاه و منقطع است و معمولاً بیش از ۳ تا ۴ ساعت بهصورت پیوسته نمیخوابد. این الگوی خواب کاملاً طبیعی است، زیرا سیستم عصبی نوزاد هنوز در حال تکامل بوده و تفاوت شب و روز را تشخیص نمیدهد.
نوزاد تازه متولد شده هر چند ساعت باید شیر بخورد؟
نوزادانی که از شیر مادر تغذیه میکنند معمولاً هر ۲ ساعت یکبار و نوزادانی که شیر خشک میخورند هر ۳ ساعت یکبار نیاز به تغذیه دارند. معده نوزاد در هفته اول بسیار کوچک است و به همین دلیل شیر خوردنهای مکرر طبیعی و ضروری محسوب میشود.
گریه نوزاد تازه متولد شده تا چند ساعت طبیعی است؟
گریه نوزاد در هفته اول کاملاً طبیعی است و ممکن است نوزاد روزانه تا ۳ ساعت یا حتی بیشتر گریه کند. گریه راه اصلی ارتباط نوزاد برای بیان گرسنگی، خستگی، ناراحتی یا نیاز به تماس بدنی است. تا زمانی که نوزاد تغذیه مناسب دارد و علائم هشداردهنده دیگری وجود ندارد، گریه بهتنهایی نشانه بیماری نیست.
چرا نوزاد تازه متولد شده اینقدر زیاد گریه میکند؟
نوزاد تازه متولد شده به دنیایی کاملاً جدید وارد شده و با نور، صدا، تغییر دما و لمسهای مختلف روبهرو میشود. گریه میتواند نشانه گرسنگی، خیس بودن پوشک، خستگی، دلدرد یا نیاز به آرامش باشد. بغل کردن، صحبت آرام و ایجاد حس امنیت معمولاً به کاهش گریه کمک میکند.
آیا زردی نوزاد در هفته اول طبیعی است؟
بله، زردی خفیف در هفته اول تولد بسیار شایع و معمولاً طبیعی است. این حالت به دلیل نارس بودن عملکرد کبد نوزاد رخ میدهد. در اغلب موارد زردی بدون درمان خاصی برطرف میشود، اما اگر زردی شدید، خوابآلودگی غیرطبیعی یا بیمیلی به شیر خوردن مشاهده شد، مراجعه به پزشک ضروری است.
کاهش وزن نوزاد در هفته اول طبیعی است؟
بله، کاهش وزن نوزاد تا حدود ۱۰ درصد وزن هنگام تولد در هفته اول طبیعی است. بیشتر نوزادان تا پایان هفته دوم وزن از دسترفته را جبران میکنند. شیردهی منظم و بررسی وزن در ویزیتهای اولیه به اطمینان از روند طبیعی رشد کمک میکند.
نوزاد تازه متولد شده چند بار در روز پوشکش خیس میشود؟
در هفته اول، نوزاد معمولاً ۶ تا ۸ بار در روز پوشکش را خیس میکند. این تعداد نشانه دریافت کافی مایعات و شیر است. در چند روز اول، مدفوع نوزاد سیاه و چسبناک (مکونیوم) بوده و بهتدریج تغییر رنگ میدهد.
چه زمانی گریه یا رفتار نوزاد غیرطبیعی محسوب میشود؟
در صورتی که گریه نوزاد با علائمی مانند تب، بیحالی شدید، امتناع از شیر خوردن، استفراغ مکرر یا تغییر رنگ پوست همراه باشد، باید سریعاً به پزشک اطفال مراجعه کرد. اعتماد به حس والدین در تشخیص رفتارهای غیرعادی بسیار مهم است.
بند ناف نوزاد چه زمانی میافتد و چگونه از آن مراقبت کنیم؟
بند ناف نوزاد معمولاً طی ۱ تا ۲ هفته پس از تولد میافتد. بهتر است بند ناف خشک و در معرض هوا نگه داشته شود و پوشک روی آن کشیده نشود. استفاده از الکل توصیه نمیشود، مگر با دستور پزشک. در صورت قرمزی، ترشح یا بوی بد، مراجعه به پزشک ضروری است.
چه زمانی بعد از تولد نوزاد باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اولین ویزیت نوزاد معمولاً در هفته اول پس از تولد انجام میشود. همچنین در صورت مشاهده علائمی مانند تب، زردی شدید، کاهش شدید شیر خوردن یا بیحالی غیرعادی، باید زودتر به پزشک مراجعه کرد.
جمعبندی: هفته اول نوزاد تازه متولد شده را چگونه با آرامش پشت سر بگذاریم؟
هفته اول نوزاد تازه متولد شده، دورهای پر از تغییرات سریع، سؤالهای فراوان و احساسات متناقض برای والدین است. خواب نامنظم، شیردهی مکرر، گریههای گاهبهگاه و تغییرات ظاهری نوزاد، در بیشتر موارد طبیعی و بخشی از روند سازگاری نوزاد با دنیای بیرون محسوب میشوند.
در این روزها، تمرکز بر نیازهای پایه نوزاد مانند تغذیه منظم، خواب ایمن و ایجاد محیطی آرام، مهمتر از داشتن برنامهای کاملاً منظم است. همزمان، توجه به سلامت جسمی و روانی مادر نیز نقش کلیدی در کیفیت مراقبت از نوزاد دارد.
شناخت علائم طبیعی هفته اول نوزاد و آگاهی از نشانههایی که نیاز به بررسی پزشکی دارند، به والدین کمک میکند با اطمینان و آرامش بیشتری این مرحله حساس را پشت سر بگذارند. به یاد داشته باشید که مهارتهای والدگری بهتدریج و با تجربه شکل میگیرند و لازم نیست همه چیز از همان ابتدا بینقص باشد.
اگر در هر مرحلهای احساس نگرانی یا تردید داشتید، مشورت با پزشک اطفال یا متخصص زنان و زایمان بهترین و مطمئنترین راه تصمیمگیری است.
بدون دیدگاه