روزهای اول بعد از زایمان یا به اصطلاح پزشکی فارغ شدن از زایمان، یکی از حساسترین و در عین حال تعیینکنندهترین دورهها در زندگی هر مادر است. از لحظهای که نوزاد به دنیا میآید، بدن و ذهن زن تازه زایمان کرده وارد مرحلهای کاملاً جدید میشود؛ مرحلهای که با تغییرات هورمونی، جسمی و روحی همراه است و نیاز به آگاهی و مراقبت ویژه دارد.
در این دوران، مادر ممکن است با مشکلاتی مانند درد، خونریزی، خستگی شدید، نوسانات خلقی و نگرانی درباره شیردهی روبهرو شود؛ در کنار این چالشها، احساسات شیرین مادرانه و پیوند عاطفی با نوزاد نیز شکل میگیرد. آشنایی با شرایط طبیعی و علائم هشداردهنده بعد از فارغ شدن از بارداری، به مادر کمک میکند این روزها را با آرامش و اطمینان بیشتری پشت سر بگذارد.
در این مقاله بهصورت دقیق و علمی بررسی میکنیم که فارغ شدن از زایمان یعنی چه، مادر تازه زایمان کرده در روزهای اول با چه مشکلاتی مواجه میشود و چه مراقبتهایی برای حفظ سلامت جسم و روان او ضروری است.
چگونه خواهر و برادر بزرگتر را بعد از تولد نوزاد جدید وارد خانواده کنیم؟
بعد از فارغ شدن از زایمان و تولد نوزاد جدید، یکی از نگرانیهای مهم برای مادر و پدر، واکنش فرزند یا فرزندان بزرگتر است. کودک بزرگتر ممکن است احساس حسادت، ترس از کنار گذاشته شدن یا سردرگمی داشته باشد؛ به همین دلیل، نحوه اولین دیدار او با نوزاد نقش مهمی در شکلگیری رابطه عاطفی بین آنها دارد.
اولین ملاقات کودک بزرگتر با نوزاد در بیمارستان
اگر فرزند بزرگتر شما قرار است در بیمارستان به دیدنتان بیاید، بهتر است قبل از ورود او، نوزاد تازه متولد شده برای مدت کوتاهی به اتاق نوزادان منتقل شود؛ حتی در مواردی که نوزاد بهصورت رومینگاین در اتاق مادر نگهداری میشود. این کار باعث میشود کودک بزرگتر در اولین برخورد، احساس نکند که توجه مادر بهطور کامل از او گرفته شده است.
ایجاد احساس امنیت در کودک بزرگتر
در زمان ورود فرزند بزرگتر:
-
ابتدا او را در آغوش بگیرید و با نوازش و محبت، توجه کامل خود را به او نشان دهید
-
اجازه دهید هدایایی که دریافت کردهاید، گلها و حتی بخشهایی از تخت بیمارستان که برایش جذاب است را بررسی کند
-
با این کار، کودک احساس میکند هنوز هم جایگاه ویژهای در کنار شما دارد
مشارکت دادن کودک بزرگتر در آوردن نوزاد
پس از آرام شدن کودک بزرگتر، میتوانید همراه با همسرتان او را به اتاق نوزادان ببرید تا در آوردن نوزاد به اتاق شما مشارکت کند؛ حتی کمک کردن به هل دادن تخت نوزاد، حس مسئولیتپذیری و اهمیت را در او تقویت میکند.
در پایان زمان ملاقات نیز میتوانید از او بخواهید در بازگرداندن نوزاد به اتاق نوزادان کمک کند. این مشارکت ساده، نقش مهمی در کاهش حسادت و تقویت پیوند عاطفی بین خواهر و برادرها دارد.
تغذیه مناسب در روزهای اول بعد از زایمان
بعد از فارغ شدن از زایمان، بدن مادر وارد مرحله بازسازی میشود. زایمان، چه طبیعی و چه سزارین، یک فعالیت بسیار پرمصرف از نظر انرژی است و طبیعی است که مادر تازه زایمان کرده بلافاصله بعد از تولد نوزاد احساس گرسنگی شدید داشته باشد. در واقع شما یک ماراتن فیزیکی را پشت سر گذاشتهاید و ذخایر کالری بدنتان تا حد زیادی مصرف شده است.
برخلاف تصور بسیاری از مادران، معمولاً بلافاصله بعد از زایمان، غذای کامل و مفصلی در اتاق درد یا زایمان در اختیار شما قرار نمیگیرد؛ به همین دلیل بهتر است از قبل، خوراکیهای ساده و مقوی همراه داشته باشید یا هماهنگی لازم برای تهیه غذا از بیرون انجام شود.
اولویت اول: تأمین کالری از دسترفته بدن
در انتخاب غذا برای روزهای اول بعد از زایمان، میزان کالری دریافتی اهمیت زیادی دارد. بدن شما در طول دردهای زایمانی انرژی زیادی مصرف کرده و حالا نیاز فوری به جبران آن دارد. در این مرحله، کمخوری بههیچوجه توصیه نمیشود و در اغلب موارد بیشتر خوردن بهتر از کمتر خوردن است.
تغذیه مادر شیرده؛ نیاز به کالری بیشتر
اگر به نوزاد خود شیر میدهید، باید بدانید که تولید شیر مادر روزانه حدود ۵۰۰ کالری اضافه مصرف میکند. به همین دلیل:
-
غذای خود را از تمام گروههای غذایی انتخاب کنید
-
به اشتهای بدنتان توجه داشته باشید
-
از حذف وعدهها یا محدودیتهای غذایی غیرضروری پرهیز کنید
پروتئین؛ کلید ترمیم بدن بعد از زایمان
بعد از زایمان، بدن برای ترمیم بافتها، عضلات و بهبود زخمها به پروتئین کافی نیاز دارد. منابع مناسب شامل:
-
شیر و ماست
-
فرنی
-
تخممرغ
-
گوشت، مرغ و حبوبات
مادران شیرده بهتر است روزانه حداقل پنج لیوان شیر یا معادل آن مصرف کنند تا هم نیاز بدن خودشان تأمین شود و هم کیفیت شیر حفظ شود.
مصرف فیبر برای پیشگیری از یبوست بعد از زایمان
یکی از مشکلات شایع در روزهای اول بعد از زایمان، یبوست است. در طول دردهای زایمانی و بعد از آن، حرکات طبیعی دستگاه گوارش کند میشود و بازگشت آن به حالت عادی ممکن است چند روز زمان ببرد.
برای کاهش این مشکل:
-
میوههای تازه مصرف کنید
-
سالاد و سبزیجات را در برنامه غذایی روزانه بگنجانید
-
از رژیمهای کمفیبر در این دوره پرهیز کنید
مصرف مایعات؛ ضروری برای مادر تازه زایمان کرده
در روزهای اول بعد از زایمان، بهویژه در مادران شیرده، مصرف مایعات کافی بسیار حیاتی است. توصیه میشود:
-
روزانه حداقل ۱۲ لیوان مایعات بنوشید
-
ترجیحاً از نوشیدنیهای بدون کافئین استفاده کنید
مصرف مایعات کافی به:
-
نرم شدن مدفوع و کاهش یبوست
-
پیشگیری از عفونتهای ادراری
-
افزایش و حفظ حجم شیر مادر
کمک قابل توجهی میکند.
خواب؛ اولین و مهمترین نیاز مادر در روزهای اول بعد از زایمان
در روزهای اول بعد از فارغ شدن از زایمان، خواب باید در صدر اولویتهای شما قرار بگیرد. در محیط بیمارستان، هر زمان که فرصت پیدا میکنید بخوابید؛ حتی خوابهای کوتاه و مقطعی نیز برای بازسازی بدن بسیار ارزشمند هستند. واقعیت این است که در ماهها و حتی سالهای آینده، خواب شبانه منظم بهراحتی در دسترس نخواهد بود، بنابراین بهتر است در همین روزهای ابتدایی تا حد امکان استراحت کنید.
کمبود خواب در این دوره میتواند باعث تشدید خستگی، نوسانات خلقی و کاهش توان جسمی شود؛ در حالیکه استراحت کافی، روند بهبود بدن و سازگاری با شرایط جدید را سریعتر میکند.
احساس ضعف و بیرمقی بعد از زایمان طبیعی است
بسیاری از مادران، بهویژه اگر دردهای زایمانی طولانی را تجربه کرده باشند، پس از زایمان دچار احساس ضعف شدید و بیرمقی میشوند. در این شرایط، معمولاً طی یک یا دو شب، خواب کافی نداشتهاید و بدن تحت فشار زیادی قرار گرفته است؛ به همین دلیل ممکن است حس کنید بدنتان بهشدت کوفته و فرسوده شده، انگار که تصادف سنگینی را پشت سر گذاشتهاید.
لرز، درد عضلانی و خستگی شدید؛ نگرانکننده نیست
در ساعات اولیه بعد از زایمان، ممکن است:
-
دچار لرزش بدن شوید
-
در عضلاتی که قبلاً متوجه آنها نبودید، درد احساس کنید
-
نسبت به توانایی راه رفتن یا رسیدن به سرویس بهداشتی مطمئن نباشید
این علائم در بسیاری از زنانی که تازه زایمان کردهاند دیده میشود و معمولاً به دلیل ترکیب خستگی شدید، تغییرات هورمونی و افت ناگهانی فشار فیزیکی پس از زایمان رخ میدهد.
چرا با وجود خستگی، خوابتان نمیبرد؟
نکتهای که بسیاری از مادران را نگران میکند این است که با وجود خستگی مفرط، تا چند ساعت قادر به خوابیدن نیستند. این وضعیت اغلب به دلیل افزایش سطح آدرنالین در بدن بعد از زایمان اتفاق میافتد. در کنار آن:
-
احساس گرسنگی شدید
-
نگرانی درباره مراقبت از نوزاد پس از ترخیص
-
هیجانات عاطفی پس از تولد نوزاد
همگی میتوانند مانع خواب فوری شوند. با این حال، باید بدانید که تمام این حالات طبیعی هستند و در اغلب موارد طی یکی دو روز اول بهتدریج کاهش پیدا میکنند و جای نگرانی ندارند.
مشکلات روحی و روانی مادر بعد از زایمان؛ از غم طبیعی تا افسردگی
روزهای اول بعد از زایمان فقط بدن مادر را درگیر نمیکند؛ ذهن و روان مادر تازه زایمان کرده نیز تحت تأثیر تغییرات شدید هورمونی، خستگی، کمخوابی و مسئولیت جدید قرار میگیرد. بسیاری از مادران در این دوره احساساتی را تجربه میکنند که قبلاً برایشان ناآشنا بوده است.
احساس غم، گریههای بیدلیل، زودرنجی، اضطراب، بیحوصلگی یا حتی احساس گناه، در روزهای اول بعد از زایمان بسیار شایع و اغلب طبیعی است. این حالت که به آن غم پس از زایمان (Baby Blues) گفته میشود، معمولاً:
-
در چند روز اول شروع میشود
-
طی ۱ تا ۲ هفته بهتدریج کاهش مییابد
-
نیاز به درمان دارویی ندارد
تفاوت غم بعد از زایمان با افسردگی پس از زایمان
اگر این حالات:
-
بیش از دو هفته ادامه پیدا کنند
-
شدت پیدا کنند
-
یا باعث اختلال در مراقبت از نوزاد یا خود مادر شوند
ممکن است نشانه افسردگی پس از زایمان باشند؛ وضعیتی که نیاز به توجه پزشکی و گاهی درمان تخصصی دارد.
علائمی مانند:
-
ناامیدی شدید
-
بیعلاقگی کامل به نوزاد
-
افکار آسیب به خود یا نوزاد
-
اضطراب شدید یا حملات پانیک
هشداردهنده هستند و نباید نادیده گرفته شوند. مراجعه به متخصص زنان یا روانپزشک در این شرایط، نشانه ضعف نیست؛ بلکه بخشی از مراقبت صحیح از مادر است.
از پشتیبانهای خود کمک بگیرید؛ شما قرار نیست همهچیز را بهتنهایی انجام دهید
در روزهای اول بعد از فارغ شدن از زایمان، یکی از مهمترین کارهایی که به بهبود سریعتر شما کمک میکند، استفاده درست از حمایت اطرافیان و کادر درمان است. خستگی شدید، کمخوابی و فشار جسمی و روحی بعد از زایمان کاملاً طبیعی است و لازم نیست این مسیر را بهتنهایی طی کنید.
نقش پرستاران در مراقبت از مادر تازه زایمان کرده
در بیمارستان، پرستاران اصلیترین یاوران شما هستند. حتماً با پرستار خود صحبت کنید و به او اطلاع دهید که در طول دردهای زایمانی دچار بیخوابی شدهاید و بهشدت خسته هستید. میتوانید از او بخواهید که فقط برای شیر دادن نوزاد شما را از خواب بیدار کند تا بتوانید در ساعات دیگر استراحت کافی داشته باشید.
پرستاران چه مراقبتهایی را بعد از زایمان انجام میدهند؟
پرستاران مسئول پایش دقیق وضعیت عمومی مادر تازه زایمان کرده هستند. این مراقبتها شامل:
-
اندازهگیری فشار خون
-
بررسی نبض
-
کنترل دمای بدن
هرگونه تغییر غیرطبیعی در این علائم میتواند نشانهای از شروع عفونت یا خونریزی بیش از حد باشد و تشخیص زودهنگام آنها اهمیت زیادی دارد.
علاوه بر علائم حیاتی، مراقبتهای پس از زایمان شامل موارد زیر نیز میشود:
-
بررسی روند طبیعی بهبودی بدن
-
کمک به شروع و تداوم شیردهی
-
بررسی ترمیم بخیهها
-
ارزیابی سفتی و جمع شدن رحم (که در برخی موارد نیاز به ماساژ دارد)
چرا پرستاران روی ادرار کردن مادر تأکید دارند؟
یکی از موضوعاتی که ممکن است برای مادر آزاردهنده به نظر برسد، اصرار پرستاران بر ادرار کردن منظم است. ممکن است در شرایطی باشید که تمایلی به این کار نداشته باشید، اما باید بدانید که دفع ادرار بعد از زایمان موضوعی حیاتی است.
اگر مادر قادر به ادرار کردن نباشد:
-
مثانه پر میشود
-
رحم بهخوبی جمع نمیشود
-
خطر خونریزی و عوارض جدی افزایش پیدا میکند
به همین دلیل، حتی اگر این کار برایتان ناخوشایند است، همکاری با پرستاران در این زمینه نقش مهمی در حفظ سلامت شما دارد.
اولین توالت رفتن بعد از زایمان؛ تجربهای نگرانکننده اما طبیعی
برای بسیاری از مادران، اولین توالت رفتن در روزهای اول بعد از زایمان یکی از نگرانکنندهترین تجربههاست. این نگرانی کاملاً طبیعی است و اغلب به دلیل درد، سوزش یا ترس از آسیب دیدن ناحیه تناسلی و بخیهها ایجاد میشود. با این حال، دانستن آنچه طبیعی است و چگونه میتوان این مرحله را راحتتر پشت سر گذاشت، اضطراب شما را بهطور قابل توجهی کاهش میدهد.
اولین ادرار بعد از زایمان؛ چرا ممکن است دردناک باشد؟
اولین ادرار بعد از زایمان ممکن است:
-
کاملاً طبیعی و بدون درد باشد
-
یا با سوزش و درد قابل توجه همراه شود
این ناراحتی معمولاً به دلیل:
-
تحریک یا آسیب موقت پیشابراه در حین زایمان
-
فشار واردشده به بافتهای اطراف
-
وجود بخیه در ناحیه پرینه
ایجاد میشود. در برخی مادران، ترس از درد یا نگرانی از آسیب دیدن ناحیه میاندوراه باعث میشود که ادرار کردن بهطور موقت دشوار یا حتی غیرممکن به نظر برسد.
راهکار ساده برای کاهش سوزش هنگام ادرار
یکی از روشهای مؤثر و بیخطر برای کاهش سوزش ادرار بعد از زایمان، پاشیدن آب سرد یا ولرم روی ناحیه تناسلی هنگام ادرار کردن است. این کار:
-
احساس سوزش را کاهش میدهد
-
التهاب موضعی را تسکین میدهد
-
باعث میشود مادر با آرامش بیشتری این مرحله را پشت سر بگذارد
اولین اجابت مزاج بعد از زایمان؛ چرا سخت است؟
اولین اجابت مزاج بعد از زایمان نیز ممکن است برای مادر تجربهای استرسزا باشد. در حین تولد نوزاد:
-
عضلات کف لگن کشیده و شل میشوند
-
توان عضلات برای فشار آوردن کاهش مییابد
از طرف دیگر، نیاز به وارد کردن فشار برای دفع مدفوع، بهویژه در صورت وجود بخیه، میتواند دردناک و نگرانکننده باشد. به همین دلیل، بسیاری از مادران از این مرحله احساس ترس یا مقاومت دارند؛ اما باید بدانید که این شرایط نیز موقتی و قابل مدیریت است.
چرا دفع ادرار بعد از زایمان اهمیت زیادی دارد؟
پس از اینکه برای اولین بار موفق به دفع ادرار شدید و نگرانی پرستاران برطرف شد، معمولاً تا زمان ترخیص از بیمارستان کمتر تحت نظارت مستقیم قرار میگیرید. این موضوع نشان میدهد که ادرار کردن منظم بعد از زایمان یکی از شاخصهای مهم بهبودی بدن مادر است و نقش مهمی در کاهش خطر عوارض پس از زایمان دارد.
بعد از زایمان خجالت نکشید؛ سؤال بپرسید و امکانات لازم را بخواهید
در روزهای اول بعد از فارغ شدن از زایمان، بسیاری از مادران به دلیل خستگی، درد یا خجالت، نیازهای خود را مطرح نمیکنند؛ در حالیکه استفاده از امکانات مراقبتی بیمارستان نقش مهمی در کاهش درد و پیشگیری از عفونت دارد. به یاد داشته باشید که پرسیدن و درخواست کمک، بخشی از مراقبت صحیح از مادر تازه زایمان کرده است.
وسایل بهداشتی و مراقبتی بعد از زایمان در بیمارستان
پس از انتقال به بخش بعد از زایمان، معمولاً وسایلی مانند:
-
کیسه یخ
-
نوار بهداشتی مخصوص بعد از زایمان
-
اسپری یا بطری شستوشوی ناحیه تناسلی
در اختیار شما قرار داده میشود. این اسپری را میتوان هنگام رفتن به توالت و حتی همزمان با دفع ادرار با آب گرم استفاده کرد تا سوزش و ناراحتی کاهش پیدا کند؛ بهویژه اگر بوی ادرار آزاردهنده باشد.
اگر کیسه یخ در اختیارتان قرار نگرفت، حتماً از پرستار درخواست کنید. در چند روز اول بعد از زایمان، کیسه یخ یکی از مؤثرترین روشها برای کاهش درد و تورم ناحیه میاندوراه است.
کیسه یخهای انعطافپذیر؛ یک ترفند ساده و مؤثر
یکی از روشهای بسیار کاربردی، استفاده از دستکشهای بیمارستانی پر از یخ بهجای کیسه یخهای آماده است. این دستکشها:
-
سردتر هستند
-
انعطافپذیری بیشتری دارند
-
بهتر با فرم بدن تطبیق پیدا میکنند
میتوانید از پرستار بخواهید یکی دو عدد در اختیارتان قرار دهد و در طول روز آنها را مجدداً با یخ پر کنید.
لگن آب گرم (نشستن در تشت)؛ کمک به ترمیم سریعتر
از پرستار درخواست یک لگن پلاستیکی مخصوص کنید. توصیه میشود:
-
چند بار در روز
-
هر بار حداقل ۱۵ دقیقه
در این لگن حاوی آب گرم بنشینید. این کار:
-
احساس آرامش ایجاد میکند
-
به کاهش درد و اسپاسم کمک میکند
-
گردش خون ناحیه را افزایش میدهد
-
احتمال عفونت را کاهش میدهد
-
روند ترمیم بخیهها را سریعتر میکند
میتوانید همین لگن را برای استفاده در منزل نیز تهیه و استفاده کنید.
پدهای آماده و عصاره نارون؛ تسکین مؤثر درد میاندوراه
پدهای آغشته به عصاره نارون (Witch Hazel) یکی از روشهای مؤثر برای کاهش تورم و درد ناحیه پرینه هستند. میتوانید:
-
یک شیشه عصاره نارون از پرستار بخواهید
-
پد یا گاز را به آن آغشته کرده و روی نوار بهداشتی قرار دهید
-
یا پد را روی کیسه یخ بگذارید تا اثر تسکینی بیشتری داشته باشد
در صورت درد شدید، میتوانید از پرستار درخواست مسکن موضعی یا فوم بیحسکننده کنید و مقدار مناسبی از آن را روی نوار بهداشتی استفاده نمایید.
استفاده از پدهای یخزده در منزل
اگر پس از بازگشت به منزل همچنان درد دارید:
-
مقداری عصاره نارون روی چند نوار بهداشتی بریزید
-
آنها را مرطوب کنید (اما کاملاً غوطهور نکنید)
-
سپس در فریزر قرار دهید
بسیاری از مادران گزارش میکنند که این پدهای یخزده، تسکین فوقالعادهای برای درد و التهاب میاندوراه ایجاد میکنند. همچنین میتوانید پدهای گازی مربعشکل را به عصاره نارون آغشته کرده و در یخچال نگهداری کنید.
بله، بعد از زایمان درد وجود دارد؛ اما قابل انتظار و قابل کنترل است
واقعیت این است که زایمان بدون درد و ناراحتی نیست. عبور نوزاد از کانال زایمان، فشار قابل توجهی به بافتها وارد میکند و طبیعی است که بدن مادر پس از تولد نوزاد دچار درد و حساسیت شود. تجربه درد بعد از زایمان به معنای وجود مشکل نیست، بلکه بخشی از روند طبیعی ترمیم بدن است.
درد ناشی از پارگی یا اپیزیوتومی
در طول زایمان طبیعی، ممکن است:
-
پارگیهای طبیعی در ناحیه واژن ایجاد شود
-
یا پزشک متخصص زنان و زایمان برای تسهیل خروج نوزاد، اپیزیوتومی (برش کنترلشده میاندوراه) انجام دهد
در هر دو حالت، پس از تولد نوزاد، بخیههایی در ناحیه پرینه زده میشود که میتواند باعث:
-
احساس کشیدگی
-
درد موضعی
-
ناراحتی هنگام نشستن یا حرکت
شود. این علائم معمولاً طی روزها و هفتههای بعد بهتدریج کاهش پیدا میکنند.
دردهای غیرمنتظره بعد از زایمان
حتی اگر زایمان بدون بخیه انجام شده باشد، باز هم ممکن است مادر:
-
دچار خراش یا التهاب در لبهای فرج شود
-
درد در نواحی غیرمنتظرهای مانند ماهیچههای ران (بهویژه در زایمان ایستاده)
-
درد عضلات قفسه سینه به دلیل فشارهای مکرر هنگام زور زدن
-
یا حتی بواسیر
را تجربه کند. این دردها نیز معمولاً موقتی هستند و با مراقبت مناسب بهبود پیدا میکنند.
احساس افتادگی و سنگینی لگن؛ چرا رخ میدهد؟
برخی از مادران پس از زایمان، احساس سنگینی یا افتادگی در ناحیه لگن و اندامهای داخلی دارند؛ حسی که ممکن است برای اولین بار تجربه شود و کمی نگرانکننده به نظر برسد. این احساس معمولاً به دلیل:
-
کشیده شدن عضلات کف لگن
-
تغییرات ناگهانی پس از خروج نوزاد
ایجاد میشود. در اغلب موارد، با گذشت زمان و بازگشت تدریجی قدرت عضلات لگنی، این حس کاهش پیدا میکند یا بهطور کامل از بین میرود.
نکته مهم این است که بسیاری از مادران پس از مدتی، متوجه میشوند که این احساس دیگر آزاردهنده نیست یا بهعنوان بخشی طبیعی از دوره بهبودی، به آن عادت میکنند.
بواسیر یکی از مشکلات مادر بعد از زایمان؛ شایع، آزاردهنده اما قابل درمان
بواسیر بعد از زایمان یکی از مشکلات شایع در میان مادران تازه زایمان کرده است. بواسیر در واقع به تورم سیاهرگهای اطراف مقعد گفته میشود که معمولاً در اثر فشارهای مداوم ایجاد میشود؛ فشارهایی مانند وزن جنین در دوران بارداری یا زور زدنهای شدید در طول دردهای زایمانی.
بسیاری از زنانی که بهتازگی فارغ شدهاند، درجاتی از بواسیر را تجربه میکنند و خوشبختانه در اغلب موارد، این مشکل موقتی است و بهتدریج برطرف میشود. با این حال، در دورهای که بواسیر فعال است، نشستن یا اجابت مزاج میتواند بسیار ناراحتکننده و دردناک باشد.
چگونه یبوست را کاهش دهیم و به بهبود بواسیر کمک کنیم؟
یبوست یکی از عوامل تشدیدکننده بواسیر بعد از زایمان است. برای پیشگیری و بهبود آن، توصیه میشود:
-
از نوشیدن آب کافی غافل نشوید
-
روزانه پیادهروی سبک داشته باشید
-
میوهها و سبزیجات تازه را در رژیم غذایی خود بگنجانید
-
در صورت نیاز و با نظر پزشک یا پرستار، از داروهای ملین ملایم استفاده کنید
نشستن در آب گرم؛ روشی ساده و مؤثر
نشستن در وان حمام یا لگن پلاستیکی حاوی آب گرم، چند بار در روز و هر بار حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، میتواند:
-
درد و التهاب را کاهش دهد
-
گردش خون ناحیه را بهبود بخشد
-
روند ترمیم را تسریع کند
این روش یکی از سادهترین و مؤثرترین راهکارهای کاهش علائم بواسیر بعد از زایمان است.
نحوه صحیح نشستن برای کاهش درد بواسیر
برای کاهش فشار هنگام نشستن:
-
از کوسنهای گرد و میانتهی استفاده کنید
-
این کوسنها فشار مستقیم روی ناحیه مقعد را کاهش میدهند
در صورت خروج از منزل، میتوانید کوسن را داخل یک کیف یا کیسه مناسب همراه داشته باشید تا مجبور نباشید مدت طولانی سرپا بایستید یا روی سطوح سخت بنشینید.
درمانهای موضعی برای تسکین بواسیر بعد از زایمان
برای کاهش درد و تورم بواسیر میتوان از روشهای ساده و در دسترس استفاده کرد، از جمله:
-
پدهای چندلایه یا گاز آغشته به عصاره نارون (Witch Hazel)
-
استفاده از پماد هیدروکورتیزون با دوز مناسب و کوتاهمدت
این درمانها معمولاً علائم را بهطور قابل توجهی کاهش میدهند و به مادر کمک میکنند این دوره را راحتتر پشت سر بگذارد.
تغییرات بدن مادر بعد از زایمان؛ چه چیزهایی طبیعی است؟
پس از زایمان، بسیاری از مادران با دیدن تغییرات بدن خود دچار نگرانی میشوند. باید بدانید که بدن برای ۹ ماه تغییر کرده و بازگشت آن نیاز به زمان دارد.
تغییرات شایع بدن بعد از زایمان
در هفتهها و ماههای اول ممکن است موارد زیر دیده شود:
-
شل بودن شکم و باقی ماندن برجستگی آن
-
کاهش تدریجی وزن، نه ناگهانی
-
شلی یا ضعف عضلات کف لگن
-
تغییرات پوستی مانند تیرگی یا ترکها
-
افتادگی موقت شکم و احساس سنگینی لگن
این تغییرات در اغلب موارد طبیعی و برگشتپذیر هستند و با:
-
گذشت زمان
-
تغذیه مناسب
-
تحرک تدریجی
-
انجام تمرینات مناسب بعد از زایمان
بهتدریج بهبود پیدا میکنند.
چه زمانی باید نگران تغییرات بدن بود؟
اگر علائمی مانند:
-
افتادگی شدید و مداوم لگن
-
نشت ادرار پایدار
-
درد شدید و طولانیمدت
-
یا عدم بهبود پس از چند ماه
وجود داشته باشد، بهتر است ارزیابی تخصصی توسط پزشک یا فیزیوتراپیست کف لگن انجام شود.
واقعیتهای جسمی در روزهای اول بعد از زایمان؛ دردهایی که باید بشناسید
روزهای اول بعد از فارغ شدن از زایمان با تغییرات و احساساتی همراه است که دانستن آنها باعث میشود کمتر بترسید و بهتر تصمیم بگیرید. بسیاری از این دردها و علائم، هرچند آزاردهندهاند، اما طبیعی و موقتی هستند.
درد دنبالچه بعد از زایمان؛ شایعتر از آنچه فکر میکنید
برخی مادران بعد از زایمان، بهویژه زایمان طبیعی، دچار درد در ناحیه دنبالچه میشوند. این درد میتواند به علت:
-
فشار شدید هنگام خروج نوزاد
-
کوفتگی یا کشیدگی رباطها
-
و در موارد نادر، دررفتگی خفیف دنبالچه
ایجاد شود. در اغلب موارد، این درد طی چند هفته تا حدود یک ماه بهتدریج کاهش مییابد و جای نگرانی ندارد.
دردهای پسزایمانی (After pains)؛ انقباضهایی که رحم را جمع میکنند
بعد از زایمان، رحم برای بازگشت به اندازه طبیعی خود دچار انقباضهای متناوب میشود.
این دردها:
-
در زایمان اول معمولاً خفیفتر هستند
-
در زایمانهای بعدی میتوانند شدیدتر و آزاردهندهتر باشند
مسکنهای رایج برای دردهای بعد از زایمان
برای کنترل این دردها معمولاً از داروهایی مانند:
-
استامینوفن
-
ایبوپروفن
استفاده میشود که در دوز مناسب، ایمن و مؤثر هستند.
در برخی موارد خاص، پزشک ممکن است مسکنهای قویتر تجویز کند، اما باید بدانید:
-
داروهای مخدر میتوانند باعث سرگیجه، تهوع، استفراغ و یبوست شوند
-
در صورت شیردهی، مصرف هر نوع مسکن باید حتماً با نظر پزشک متخصص زنان انجام شود
خونریزی بعد از زایمان؛ طبیعی است، اما حد و مرز دارد
بعد از زایمان، خونریزی نسبتاً زیاد کاملاً طبیعی است. اما توجه به شدت آن اهمیت زیادی دارد.
🔴 اگر سه ساعت پس از تولد نوزاد:
-
مجبور هستید هر ساعت نوار بهداشتی مخصوص زایمان را تعویض کنید
حتماً موضوع را به پرستار اطلاع دهید یا اگر در منزل هستید، با پزشک یا ماما تماس بگیرید.
همچنین ممکن است:
-
در صورت یا قفسه سینه دچار کوفتگی یا خونمردگی شوید
که معمولاً ناشی از فشارهای شدید حین زایمان است و نگرانکننده نیست.
تعریق و علائم عجیب بعد از زایمان؛ چرا اتفاق میافتد؟
بعد از زایمان، بدن تلاش میکند مایعات اضافی دوران بارداری را دفع کند. به همین دلیل:
-
تعریق شدید، بهویژه شبها، شایع است
-
برخی مادران دچار کهیر و خارشهای پوستی میشوند
علت دقیق این علائم مشخص نیست، اما خوشبختانه:
-
معمولاً خودبهخود برطرف میشوند
-
در اغلب موارد جای نگرانی ندارند
⚠️ علائمی که میتوانند نشانه عفونت خطرناک باشند
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، باید فوراً با پزشک متخصص زنان تماس بگیرید:
-
تب بالاتر از ۳۷٫۹ درجه سانتیگراد (اندازهگیری دهانی)
-
دفع لختههای خون بزرگتر از اندازه گردو
-
ترشحات بدبو از واژن
-
درد هنگام ادرار که بهجای بهتر شدن، بدتر میشود
-
درد بدون قرمزی یا التهاب ظاهری در ران یا ساق پا
-
درد یا قرمزی در نواحی حساس پستان
-
لرز شدید و مداوم بعد از زایمان
⚠️در منابع معتبر پزشکی نیز تأکید شده است که بروز این علائم پس از زایمان نیاز به بررسی فوری دارد؛ برای مثال راهنمای مراقبتهای پس از زایمان در سایت Mayo Clinic بهطور کامل به علائم هشداردهنده اشاره کرده است.
لرز بعد از زایمان؛ طبیعی اما قابل توجه
لرز بعد از زایمان میتواند هم در زایمان طبیعی و هم سزارین دیده شود. این حالت معمولاً به دلیل:
-
استرس فیزیولوژیک شدید
-
از دست دادن خون
-
تنظیم مجدد سیستم عصبی بدن
رخ میدهد و اغلب خودبهخود برطرف میشود.
تنفس راحتتر بعد از زایمان؛ نقش مهم ماساژ
برخی مادران پس از زایمان، بهویژه زایمانهای سخت، دچار تنگی نفس یا احساس فشار در قفسه سینه میشوند.
در بسیاری از موارد، علت این وضعیت:
-
اسپاسم و گرفتگی عضلات قفسه سینه
-
فشارهای طولانیمدت حین زایمان
است.
ماساژ بعد از زایمان؛ یک کمک واقعی
ماساژ تخصصی بعد از زایمان میتواند:
-
تنفس را به حالت طبیعی برگرداند
-
گرفتگی عضلات ران و لگن را کاهش دهد
-
دردهای مزمن و اختلال خواب را بهبود ببخشد
به همین دلیل، بسیاری از پزشکان ماساژ بعد از زایمان (توسط فرد آموزشدیده) را توصیه میکنند.
در کنار آن، دوش آب گرم نیز میتواند کمککننده باشد.
برخی ماساژورها بهطور تخصصی در زمینه ماساژ دوران بارداری و بعد از زایمان فعالیت میکنند؛ قبل از انتخاب، حتماً در این مورد پرسوجو کنید.
رابطه زناشویی بعد از زایمان؛ چه زمانی و با چه نکاتی؟
یکی از سؤالات رایج مادران (و گاهی پدران) این است که رابطه زناشویی بعد از زایمان از چه زمانی ایمن است. پاسخ به این سؤال برای همه یکسان نیست و به شرایط جسمی و روحی مادر بستگی دارد.
بهطور کلی، بیشتر پزشکان توصیه میکنند:
-
حداقل ۴ تا ۶ هفته بعد از زایمان صبر شود
-
خونریزی پس از زایمان کاهش یافته باشد
-
بخیهها ترمیم شده باشند
-
مادر از نظر روحی و جسمی آمادگی داشته باشد
چرا نزدیکی بعد از زایمان ممکن است دردناک باشد؟
در هفتههای اول، عواملی مثل:
-
خشکی واژن به دلیل کاهش استروژن (بهویژه در مادران شیرده)
-
درد بخیهها
-
ضعف عضلات کف لگن
-
خستگی و بیخوابی
میتوانند باعث درد یا بیمیلی به رابطه شوند. این موضوع طبیعی است و معمولاً با گذشت زمان، تمرینات کگل و استفاده از روانکنندههای مناسب بهبود پیدا میکند.
نکته مهم این است که هیچ اجباری برای شروع زودهنگام رابطه وجود ندارد. گفتوگوی صادقانه با همسر و توجه به نیازهای بدن مادر، نقش مهمی در سلامت رابطه دارد.
ورزش در روزهای اول بعد از زایمان؛ آرام، زود و اصولی
بعد از نه ماه بارداری، شاید شنیدن واژه «ورزش» برای مادر تازه زایمان کرده چندان خوشایند نباشد؛ اما واقعیت این است که تحرک سبک و اصولی، یکی از مهمترین عوامل بهبود سریعتر بدن بعد از فارغ شدن از زایمان است.
جالب است بدانید که برخی از این حرکات را حتی میتوان پیش از ترک تخت زایمان آغاز کرد.
در ساعات اولیه، ممکن است احساس کنید هیچ کنترلی روی عضلات خود ندارید یا حتی وجود آنها را حس نمیکنید. این موضوع کاملاً طبیعی است. کافی است هر چند ساعت یکبار حرکات ساده را تکرار کنید تا بهتدریج واکنش عضلات بازگردد.
تمرین کگل (Kegel)؛ پایهایترین ورزش بعد از زایمان
تمرین کگل یکی از مهمترین و ایمنترین ورزشها در روزهای اول بعد از زایمان است و مستقیماً روی عضلات کف لگن اثر میگذارد.
نحوه انجام حرکت کگل
-
عضلات اطراف پیشابراه، واژن و مقعد را منقبض کنید
-
انقباض را به مدت ۳ ثانیه نگه دارید
-
سپس عضلات را رها کنید
بهترین راه برای تشخیص انجام صحیح این حرکت، قطع جریان ادرار هنگام دفع است. اگر با انقباض عضلات، جریان ادرار متوقف میشود، یعنی حرکت را درست انجام میدهید.
تعداد و زمان انجام تمرین کگل
-
روزانه ۲ نوبت
-
هر نوبت ۲۰ تکرار
فواید تمرین کگل بعد از زایمان
این تمرین:
-
جریان خون ناحیه واژن را افزایش میدهد
-
به ترمیم سریعتر و سفت شدن عضلات کف لگن کمک میکند
-
از نشت ادرار هنگام خندیدن یا عطسه جلوگیری میکند
-
در آینده، نقش مهمی در بهبود کیفیت روابط زناشویی خواهد داشت
راه رفتن بعد از زایمان؛ با وجود ناراحتی، ضروری است
به محض اینکه توانستید، از تخت بلند شوید و قدم بزنید. حتی راه رفتنهای کوتاه و آهسته نیز فواید بسیار مهمی دارند، از جمله:
-
فعال شدن دستگاه گردش خون
-
بهبود عملکرد دستگاه گوارش که بعد از زایمان کند شده است
-
پیشگیری از تشکیل لختههای خونی
-
تسریع روند بهبودی عضلات و مفاصل
بسیاری از مادران در اولین قدم زدن، احساس ناراحتی شدید دارند. برخی این احساس را بهصورت سنگینی، افتادگی یا ضعف شدید در پاها و شکم توصیف میکنند. این حالت طبیعی است و معمولاً با ادامه تحرک ملایم، بهتدریج کاهش پیدا میکند.
با وجود بیمیلی، حرکت کنید
ممکن است هیچ میلی به راه رفتن نداشته باشید، اما باید بدانید که تحرک زودهنگام و کنترلشده، یکی از کلیدهای بهبودی بهتر بعد از زایمان است. آرام شروع کنید، به بدن خود گوش دهید و در صورت درد شدید یا غیرطبیعی، حتماً با پزشک یا پرستار مشورت کنید.
مادران بعد از سزارین؛ آنچه مادران باید در روزهای اول بدانند
مادرانی که زایمان خود را با عمل سزارین انجام دادهاند، معمولاً دردهای ناشی از پارگی یا بخیه ناحیه میاندوراه را تجربه نمیکنند؛ البته اگر پیش از تصمیم نهایی برای سزارین، تلاشهایی برای زایمان طبیعی انجام شده باشد، ممکن است این دردها تا حدی وجود داشته باشد.
با این حال، سزارین نیز چالشهای خاص خود را در روزهای اول بعد از زایمان به همراه دارد.
درد محل برش و نقش نفخ بعد از سزارین
اصلیترین منبع درد پس از سزارین، محل برش پوست و عضلات شکم است. این درد ممکن است بهدلیل:
-
کاهش فعالیت دستگاه گوارش
-
اثر داروهای بیهوشی و مسکنها
-
تجمع گاز و ایجاد نفخ
شدیدتر احساس شود. نفخ بعد از سزارین کاملاً شایع است و میتواند باعث احساس فشار و ناراحتی قابل توجه در شکم شود.
برخی مادران از دفع گازهای شدید و غیرمنتظره در روزهای اول بعد از عمل صحبت میکنند؛ موضوعی که هرچند ممکن است نگرانکننده به نظر برسد، اما طبیعی و موقتی است و نشانه بازگشت تدریجی عملکرد رودههاست.
راهکارهای کاهش نفخ و درد بعد از سزارین
برای کاهش نفخ و کمک به بهبود سریعتر:
-
هرچه زودتر و بهآرامی از تخت بلند شوید و قدم بزنید
-
راه رفتنهای کوتاه در راهروهای بیمارستان به فعال شدن رودهها کمک میکند
-
از وارد کردن فشار زیاد به بدن خودداری کنید و به تدریج تحرک را افزایش دهید
یکی از ترفندهای ساده و مؤثر، فشار دادن یک کوسن یا بالش کوچک روی محل برش سزارین هنگام بلند شدن از تخت یا حرکت کردن است. این کار:
-
احساس کشیدگی را کاهش میدهد
-
درد هنگام تغییر وضعیت را کمتر میکند
-
به شما احساس کنترل بیشتری میدهد
استراحت و کمک گرفتن؛ کلید بهبود بعد از سزارین
بهبودی بعد از سزارین بیش از هر چیز به استراحت کافی و کمک گرفتن از دیگران وابسته است. تجربه بسیاری از مادرانی که چند بار سزارین را پشت سر گذاشتهاند نشان میدهد:
-
تلاش برای انجام همه کارها بهتنهایی، روند بهبود را کند میکند
-
هرچه در هفتههای اول بیشتر استراحت کنید، ترمیم بدن بهتر و سریعتر خواهد بود
در این دوره، از همسر، خانواده یا اطرافیان کمک بگیرید و اجازه دهید تمرکز اصلی شما روی بهبود بدن و مراقبت از نوزاد باشد.
سوالات متداول مشکلات مادر بعد از زایمان (FAQ) – نسخه نهایی، غنی و سئوپسند
❓ آیا درد بعد از زایمان طبیعی است؟
بله. احساس درد، کشیدگی یا ناراحتی در روزهای اول بعد از زایمان کاملاً طبیعی است. این درد میتواند ناشی از انقباض رحم، بخیهها، کشیدگی عضلات یا فشارهای وارد شده هنگام زایمان باشد و معمولاً با گذشت زمان کاهش پیدا میکند.
❓ خونریزی بعد از زایمان تا چه زمانی طبیعی است؟
خونریزی بعد از زایمان معمولاً تا چند هفته ادامه دارد و بهتدریج کمتر میشود. اما اگر مجبور باشید هر ساعت نوار بهداشتی را عوض کنید یا لختههای بزرگ دفع کنید، باید حتماً با پزشک یا ماما تماس بگیرید.
❓ یبوست بعد از زایمان طبیعی است؟
بله. یبوست یکی از مشکلات شایع بعد از زایمان است که به دلیل کاهش فعالیت روده، ترس از درد و مصرف برخی داروها ایجاد میشود. مصرف مایعات، فیبر، تحرک ملایم و در صورت نیاز ملینهای خفیف به بهبود آن کمک میکند.
❓ بواسیر بعد از زایمان خودبهخود خوب میشود؟
در اغلب موارد بله. بواسیر بعد از زایمان معمولاً موقتی است و با کاهش یبوست، نشستن در آب گرم و استفاده از درمانهای موضعی، بهتدریج بهبود پیدا میکند.
❓ چه زمانی بعد از زایمان میتوان رابطه زناشویی را شروع کرد؟
در بیشتر موارد، پزشکان توصیه میکنند حداقل ۴ تا ۶ هفته بعد از زایمان و پس از کاهش خونریزی و ترمیم بخیهها، رابطه زناشویی از سر گرفته شود. آمادگی جسمی و روحی مادر در این تصمیم بسیار مهم است.
❓ ورزش بعد از زایمان از چه زمانی مجاز است؟
حرکات سبک مانند تمرین کگل و راه رفتن آرام، حتی در روزهای اول بعد از زایمان قابل انجام هستند. ورزشهای سنگینتر باید با نظر پزشک و بهتدریج شروع شوند.
❓ احساس غم و گریه بعد از زایمان طبیعی است؟
بله. بسیاری از مادران در روزهای اول دچار نوسانات خلقی و گریههای بیدلیل میشوند که معمولاً موقتی است. اما اگر این حالات شدید یا طولانی شوند، لازم است با پزشک مشورت شود.
❓ چه علائمی بعد از زایمان خطرناک محسوب میشوند؟
تب بالا، ترشحات بدبو، خونریزی شدید، درد شدید و مداوم، درد ساق پا یا قرمزی پستانها میتوانند نشانه مشکل جدی باشند و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارند.
❓ بهبود کامل بدن بعد از زایمان چقدر طول میکشد؟
بازگشت بدن به شرایط قبل از بارداری زمانبر است و ممکن است چند ماه طول بکشد. تغذیه مناسب، استراحت، تحرک تدریجی و صبوری نقش مهمی در این روند دارند.
جمعبندی نهایی برای مشکلات مادر بعد از زایمان؛ روزهای اول بعد از زایمان را آگاهانه و سالم پشت سر بگذارید
روزهای اول بعد از زایمان، که به آن دوره فارغ شدن از زایمان گفته میشود، یکی از حساسترین مراحل زندگی هر مادر است. در این دوره، بدن و ذهن مادر بهطور همزمان در حال سازگاری با شرایط جدید هستند؛ شرایطی که میتواند با درد، خستگی، تغییرات روحی، نگرانی و در عین حال احساسات عمیق مادرانه همراه باشد.
بسیاری از مشکلاتی که مادر تازه زایمان کرده در این روزها تجربه میکند—از درد، خونریزی، یبوست و بواسیر گرفته تا نوسانات خلقی، بیخوابی و ضعف—طبیعی و موقتی هستند. آگاهی از این تغییرات و دانستن اینکه چه علائمی طبیعیاند و کدامها نیاز به بررسی پزشکی دارند، نقش مهمی در کاهش اضطراب و پیشگیری از عوارض دارد.
در این مسیر:
-
استراحت کافی،
-
تغذیه مناسب و مصرف مایعات کافی،
-
تحرک ملایم و ورزشهای ساده مانند کگل،
-
کمک گرفتن از اطرافیان و کادر درمان،
-
و گوش دادن به نیازهای جسم و روان خود
همگی به بهبود سریعتر و سالمتر مادر کمک میکنند.
نکته بسیار مهم این است که هر مادری تجربهای منحصربهفرد دارد. مقایسه خود با دیگران، عجله برای بازگشت بدن به حالت قبل یا نادیده گرفتن دردها و ناراحتیها، میتواند روند بهبود را دشوارتر کند. صبوری با خود و پذیرش این دوره بهعنوان بخشی طبیعی از مسیر مادری، کلید عبور آرامتر از این روزهاست.
در نهایت، اگر در هر مرحلهای از روزهای اول بعد از زایمان با علائم غیرعادی، درد شدید، نگرانیهای روحی پایدار یا احساس ناامنی مواجه شدید، مراجعه به متخصص زنان و زایمان بهترین و مطمئنترین اقدام است. مراقبت از مادر، نهتنها برای سلامت او، بلکه برای سلامت نوزاد و کل خانواده ضروری است.
اگر در روزهای اول بعد از زایمان با علائمی مواجه شدهاید که برایتان نگرانکننده است، یا احساس میکنید روند بهبودی شما مطابق انتظار پیش نمیرود، بررسی تخصصی میتواند خیال شما را راحتتر کند.
در صورت تمایل، میتوانید برای مشاوره و معاینه پس از زایمان با دکتر مریم آقایی، متخصص زنان و زایمان اقدام کنید تا وضعیت جسمی و روحی شما بهصورت دقیق ارزیابی شود و راهکارهای متناسب با شرایطتان دریافت نمایید.
بدون دیدگاه