Ҳафтаи чордаҳуми ҳомиладорӣ оғози семоҳаи дуюми ҳомиладорӣ ба шумор меравад. Дар ин давра, аксари нишонаҳои нороҳаткунандаи семоҳаи аввал — монанди беҳолӣ, дилбеҷоии субҳона ва хастагӣ — тадриҷан аз байн мераванд. Модар ҳис мекунад, ки энергия ва иштиҳояш бештар шудаанд.
Дар ҳамин вақт, ҷанин бо суръати баланд рушд мекунад, системаи асаб, мушакҳо ва узвҳои ҳисси ӯ фаъол мегарданд. Ин марҳила яке аз муҳимтарин қисматҳои ҳомиладорӣ ба ҳисоб меравад, зеро ҳам ҷисми модар ва ҳам ҷанин ба тавозуни рушд мерасанд.
Дар ин мақола мо меомӯзем:
-
Рушди ҷанин дар ҳафтаи чордаҳум
-
Тағйиротҳои ҷисмонӣ ва ҳормонӣ дар тани модар
-
Масъалаҳои маъмул ва роҳҳои осон кардани онҳо
-
Маслиҳатҳои ғизоӣ ва машқҳои бехатар
👶 Рушди ҷанин дар ҳафтаи чордаҳуми ҳомиладорӣ
Дар ин ҳафта, ҷанин тақрибан 7 то 10 сантиметр қад дорад ва вазнаш тақрибан 56 грамм аст.
Ҷисми ӯ қариб пурра шакл гирифтааст ва дасту пойҳояш дарозтар шуда, ҳаракатҳои озодона анҷом медиҳанд, ҳарчанд модар ҳоло инро эҳсос намекунад.
-
Узвҳои ҳаракатӣ фаъол мешаванд — ҷанин метавонад ангуштонашро ҳаракат диҳад.
-
Системаи асаб такмил ёфта истодааст ва ҳаракатҳои ҳамоҳангро назорат мекунад.
-
Чашмҳо ва гӯшҳо ба ҷои табиии худ наздик мешаванд.
-
Мӯи нарм бо номи лануго (lanugo) дар тамоми бадан пайдо мешавад, ки барои нигоҳ доштани ҳарорати ҷисм кӯмак мекунад.
-
Ғадуди сипаршакл (тиреоид) фаъолияти худро оғоз мекунад.
🔹 Рушди дохилии узвҳо
-
Шушҳо дар ҳоли такмил мебошанд ва барои нафаскашии баъдӣ омода мешаванд.
-
Узвҳои ҷинсӣ комилан ташаккул меёбанд: дар писарон ғадуди простата, дар духтарон тухмдонҳо.
-
Махзани устухонҳо (мағзи устухон) оғоз ба тавлиди ҳуҷайраҳои хуни сурх мекунад.
Ҷанин ҳар рӯз садҳо маротиба ҳаракат мекунад — дасту пой меҷунбонад, мекушояд ва ҳатто шояд ангушти худро макида истад — аммо модар ҳоло ин ҳаракатҳоро эҳсос намекунад.
🤰 Тағйиротҳои ҷисми модар дар ҳафтаи чордаҳуми ҳомиладорӣ
Дар ҳафтаи чордаҳуми ҳомиладорӣ, ҷисми модар тадриҷан ба тавозун мерасад. Аксари занҳо эҳсос мекунанд, ки энергия бештар, иштиҳо хубтар ва рӯҳия оромтар шудааст. Бо ин вуҷуд, баъзе тағйиротҳои нав дар бадан идома доранд, зеро ҷисм бояд муҳити комил барои рушду ҳифзи ҷанин фароҳам оварад.
🔹 Тағйиротҳои ҳормонӣ
Миқдори эстроген ва прогестерон то ҳол баланд аст. Ин ҳормонҳо барои рушди ҷанин ва саломатии ҷоп (плацента) заруранд.
Таъсири онҳо дар модар чунин аст:
-
Мӯйҳо зичтар ва дурахшонтар мешаванд.
-
Пӯст метавонад ҳамвор ва равғанин гардад.
-
Эҳтимоли каме банд шудани бинӣ ё хунравии милки дандон вуҷуд дорад.
🩺 Маслиҳати доктор Марям Ағаӣ: ин тағйиротҳо табиӣ ҳастанд ва пас аз таваллуд аз байн мераванд. Нӯшидани об ва нигоҳубини мулоим барои пӯст муфид аст.
🔹 Афзоиши бачадон ва баромадани шикам
Дар ин ҳафта, бачадон ба андозаи грейпфрут калон шудааст ва қариб 2.5 см поёнтар аз ноф ҷойгир аст.
Шояд эҳсос кунед, ки шиками шумо баромадатар шудааст — нишонаи зебои рушди ҷанин аст.
Агар ба пушт хобед, метавонед қисми болоии бачадонро эҳсос кунед. Ин амалиёт барои ҷанин бехатар аст, зеро ӯ бо оби амниотик ва девори бачадон ҳифз мешавад.
💡 То ҳафтаи шонздаҳум, қаъри бачадон бояд то миёни ноф ва устухони шикам бирасад — нишонаи хуби рушди ҷанин.
🔹 Хоб ва мавқеъҳои дуруст
Дар ин марҳила, хобидан рӯи шикам нороҳат мешавад, вале то ҳол хатар надорад. Бо пешрафти ҳомиладорӣ, тавсия мешавад, ки бештар дар паҳлуи чап бихобед, зеро ин мавқеъ ҷараёни хунро ба ҷанин беҳтар мекунад.
Хобидан дар пушт метавонад баъдтар боиси фишор ба рагҳои асосии хун шавад, ки ба дил бармегарданд.
Ин ҳолат гоҳе сабаби сарчархӣ, дилбеҷоӣ ё паст шудани фишор мегардад.
🩺 Маслиҳати доктор Ағаӣ: истифодаи болишти ҳомиладорӣ барои дастгирии шикам ва пойҳо ба хоби осон ва ором кӯмак мекунад.
⚠️ Мушкилоти маъмул дар ҳафтаи чордаҳуми ҳомиладорӣ ва роҳҳои осон кардани онҳо
Гарчанде ки бисёр нишонаҳои нороҳаткунандаи семоҳаи аввал коҳиш меёбанд, дар ҳафтаи чордаҳум баъзе мушкилоти нави табиӣ метавонанд пайдо шаванд. Аз ҷумла: бадҳазмӣ, тағйироти рӯҳия ва қабзият (қабз).
🔹 Бадҳазмӣ ва сӯзиши меъда
Сабаб:
Ҳормони прогестерон мушакҳои байни меъда ва сурхро суст мекунад. Дар натиҷа, кислотаи меъда ба боло ҳаракат мекунад ва сӯзиши сина ба вуҷуд меояд.
Чӣ тавр сабук кардан:
-
Хӯрокро дар вояҳои хурд ва зуд-зуд бихӯред, на се вояи калон.
-
Аз хӯрокҳои тунд, равғанин ва турш (мисли помидор ва ситрусӣ) худдорӣ кунед.
-
Обро байни хӯрокҳо бинӯшед, на ҳамзамон бо онҳо.
-
Пас аз хӯрок наҳуд як соат нахобед.
-
Ҷавидани орбит ё резини бидуни шакар барои зиёд кардани оби даҳон кӯмак мекунад.
-
Ҳангоми хоб сарро бо болишти иловагӣ баландтар нигоҳ доред.
🩺 Маслиҳати доктор Марям Ағаӣ: доруҳои зиддии кислотаи меъда мисли Tums ё Mylanta одатан барои занони ҳомила бехатар ҳастанд, вале пеш аз истифода бо духтур маслиҳат кунед.
🔹 Тағйироти рӯҳия ва изтироб
Сабаб:
Тағйироти ногаҳонии ҳормонӣ метавонад боиси ҳассосият, гиря ё асабоният шавад. Ин ҳолат табиӣ аст, вале агар давомнок ва шадид шавад, метавонад нишонаи депрессия ё изтироби пеш аз таваллуд бошад.
📚 (Маркази миллии тандурустӣ – NIH, 2023)
Роҳҳои ором кардан:
🌿 Машқҳои нафаскашии чуқур ё йога барои ҳомиладорҳо анҷом диҳед.
🚶♀️ Ба гашти кӯтоҳ дар ҳавои тоза бароед.
💬 Бо шавҳар, дӯст ё рӯҳшинос суҳбат кунед.
😴 Ба худ хоби кофӣ ва ғизои солим диҳед.
⚠️ Агар ғам, асабоният ё фикрҳои манфӣ идома ёбанд, ҳатман бо духтур ё равоншинос муроҷиат кунед — табобати саривақтӣ муҳим аст.
🔹 Қабзият ва геморрой
Сабаб:
Ҳормони прогестерон ҳаракати рӯдаҳоро суст мекунад ва бачадони калон ба рӯдаҳо фишор меорад. Ин боиси қабзият ва дар баъзе ҳолатҳо геморрой мегардад.
📚 (Клиникаи Майо, 2023)
Роҳҳои пешгирӣ ва табобат:
🥦 Хӯрокҳои бой аз нахи растанӣ бихӯред: сабзавот, мева ва ғалладонаҳои пурра.
💧 8 то 10 пиёла об дар як рӯз бинӯшед.
🚶♀️ Ҳар рӯз каме гашти сабук кунед.
🥣 Бо тавсияи духтур метавонед иловагии нахи табиӣ (psyllium) истифода баред.
🩺 Маслиҳати доктор Ағаӣ: аз исҳоловарҳо бе тавсияи духтур истифода набаред, зеро онҳо метавонанд боиси кашиши бачадон шаванд.
🥗 Ғизо ва машқҳои тавсияшуда дар ҳафтаи чордаҳуми ҳомиладорӣ
Дар ин марҳила, модар ба энергияи бештар ва ғизои мутавозин ниёз дорад, зеро ҷанин бо суръати баланд рушд мекунад. Ғизои дуруст ва фаъолияти сабук ба саломатии модар ва ҷанин кӯмак мекунад.
🔹 Ғизои солим барои модар
🧠 Чаро ғизои дуруст муҳим аст
Дар ҳафтаи чордаҳум, мағзи сар, устухонҳо ва узвҳои дохилии ҷанин босуръат рушд мекунанд. Барои ҳамин, модар бояд хӯрокҳои бой аз сафеда, калтсий, оҳан ва витамини B бихӯрад.
✅ Чӣ бихӯред
-
Сафеда: гӯштҳои беравған, мурғ, тухм, моҳӣ, лӯбиё, нахӯд, чормағз.
-
Калтсий: шири камравған, йогурт, бодом, брокколи.
-
Оҳан: гӯшти сурх, ҷигар (ба миқдори кам), исфаноҷ, наск.
-
Витамини B: тухм, ғалладона, маҳсулоти ширӣ, донаҳои пурра.
-
Нахи растанӣ: меваҳо ва сабзавоти тару тоза барои пешгирӣ аз қабзият.
🚫 Чӣ кам бихӯред
-
Хӯрокҳои равғанин ё бирён.
-
Нӯшокиҳои газдор ва кофеиндор.
-
Ғизоҳои намакдор — мисли чипс ва бодиринг.
-
Миқдори зиёди ситрусӣ ва помидор (кислотнок).
🩺 Маслиҳати доктор Марям Ағаӣ: ғизои мутавозин на танҳо барои ҷанин, балки барои коҳиши хастагӣ ва беҳтар шудани кайфият низ муҳим аст.
🔹 Кам кардани истеъмоли намак
Миқдори зиёди намак метавонад боиси бандшавии моеъ ва варам дар дасту пойҳо шавад. Аз ин рӯ, беҳтараш истеъмолро ба миқдори мӯътадил нигоҳ доред.
💡 Чанд маслиҳат
-
Намакдонро аз рӯи миз бигиред.
-
Дар тарабхонаҳо бихоҳед, ки ғизо бе намак пазанд.
-
Ба ҷои намак аз лимӯ, гиёҳҳо ва ҳанутҳои табиӣ истифода баред.
-
Аз хӯрокҳои тайёр ва консервшуда дурӣ ҷӯед.
-
Миқдори умумии натрийро дар як рӯз аз 2400 мг зиёд накунед.
📚 (Маркази амрикоии тандурустӣ – CDC, 2023)
🔹 Манбаъҳои сафеда барои гиёҳхӯрон
Барои модароне, ки гӯшт намехӯранд ё аз бӯйи он дилбеҷо мешаванд:
-
Маҳсулоти ширии камравған
-
Тухм (на бештар аз 4 зардӣ дар як ҳафта)
-
Лӯбиё, наск, нахӯд
-
Чормағз (бодом, грек, кашью, арахис)
-
Сэндвич бо равғани арахис
⚠️ Ҳарчанд чормағз равғани солим дорад, вале калорияаш зиёд аст — онро ба миқдори мӯътадил бихӯред.
🔹 Машқҳои сабук ва бехатар
Семоҳаи дуюм беҳтарин вақт барои машқҳои мулоим аст, зеро ҷисм сабуктар ва фаъолтар мешавад.
✅ Машқҳои тавсияшуда
-
Гашти сабук – 20 то 30 дақиқа дар як рӯз.
-
Шиноварӣ – осон барои буғумҳо ва фоидаовар барои дил.
-
Йога барои ҳомиладорҳо – барои оромӣ ва тавозуни рӯҳӣ.
-
Машқи Кегел (Kegel) – барои қавӣ кардани мушакҳои коси поён ва пешгирӣ аз беихтиёрии пешоб.
⚠️ Машқҳое, ки набояд анҷом дода шаванд
-
Варзишҳои сахт ё ҷаҳишӣ.
-
Фаъолиятҳое, ки хавфи афтидан доранд, мисли аспсаворӣ ё лижаронӣ.
🩺 Маслиҳати доктор Ағаӣ: агар ҳангоми машқ эҳсоси чархиши сар, дарди шикам ё нафаскашии душвор пайдо шавад — фавран машқро қатъ кунед.
💗 Хулоса: Ҳафтаи чордаҳуми ҳомиладорӣ
Ҳафтаи чордаҳуми ҳомиладорӣ оғози марҳилаи нави ором ва пурэнергия аст. Дар ин давра, модар эҳсос мекунад, ки хастагӣ ва дилбеҷоии семоҳаи аввал кам шудаанд ва ӯ тавони бештар барои фаъолият дорад.
Ҷанин бо суръати баланд рушд мекунад — чеҳрааш шакл мегирад, узвҳои дохилиаш фаъол мешаванд ва ҳаракатҳояш бештар мешаванд.
Барои нигоҳ доштани саломатӣ дар ин марҳила:
-
Аз ғизои солим ва пурра истифода баред.
-
Ба қадри кофӣ об бинӯшед.
-
Машқҳои сабукро мунтазам анҷом диҳед.
-
Хоб ва оромии рӯҳиро фаромӯш накунед.
🩺 Маслиҳати доктор Марям Ағаӣ: ба таҷрибаи худ гӯш диҳед. Ҳар ҳомиладорӣ беназир аст, бинобар ин худатонро бо дигарон муқоиса накунед.
❓ Саволҳои маъмул (FAQ)
1. Оё дар ҳафтаи чордаҳум алоқаи ҷинсӣ иҷозат аст?
Бале, агар ҳомиладорӣ табиӣ ва бе мушкил бошад.
Танҳо дар ҳолати хунравӣ, дард ё таърихи таваллуди пеш аз мӯҳлат бояд аз алоқа худдорӣ шавад.
2. Ҷанин дар ҳафтаи чордаҳум чанд вазн дорад?
Ҷанин тақрибан 56 грамм вазн ва 7 то 10 сантиметр қад дорад. Ин нишондиҳанда метавонад дар ҳар модар каме фарқ кунад.
3. Оё варам (пухтагӣ) табиӣ аст?
Бале, варами сабуки дасту пойҳо табиӣ аст, зеро ҳаҷми хун зиёд мешавад.
Аммо агар варам ногаҳонӣ ва сахт бошад — махсусан дар рӯй — бояд ба духтур муроҷиат кунед, зеро метавонад нишонаи фишори баланди ҳомиладорӣ (преэклампсия) бошад.
4. Оё машқ кардан дар ин ҳафта мумкин аст?
Бале, семоҳаи дуюм беҳтарин вақт барои машқҳои мулоим аст: гашти сабук, шиноварӣ, ё йога.
Фақат варзишҳои сахт ё ҷаҳиширо анҷом надиҳед.
🩺 Хулосаи умумӣ
Ҳафтаи чордаҳум яке аз зеботарин давраҳои ҳомиладорӣ аст — марҳилаи сабукии ҷисм, оромии рӯҳ ва рушди ҷанин.
Бо ғизои солим, машқи мӯътадил ва муоинаи мунтазами тиббӣ, метавонед ин фасли зебои модариро бо саломатӣ ва шодӣ бигзаронед.
Бидуни шарҳ