Марҳилаҳои таваллуди табиӣ

марҳилаҳои таваллуди табиӣ (мехнат/займон) одатан ба се марҳилаи асосӣ ҷудо мешавад:

Марҳилаи 1: Кушода (ва тунук) шудани гарданаки бачадон
Марҳилаи 2: Тела додан (фишор овардан) ва таваллуди кӯдак
Марҳилаи 3: Баромадани ҷанинпарда (плацента)

Баъзе табибон ҳамчунин аз “марҳилаи 4” ном мебаранд: 1–2 соати аввал пас аз таваллуд, ки дар он ҳолати модар (хунравӣ, кашишхӯрии бачадон, фишори хун ва ғайра) бодиққат назорат мешавад.

Дар бисёр ҳолатҳо, марҳилаи 1 дарозтарин аст. Марҳилаи 2 (таваллуди кӯдак) одатан тақрибан 30–60 дақиқа (метавонад кам ё зиёд шавад), ва марҳилаи 3 (плацента) одатан аз чанд дақиқа то 30 дақиқа давом мекунад (гоҳе бештар, вобаста ба ҳолат).

Хулосаи зуд: марҳилаҳои таваллуди табиӣ

Марҳилаи 1 (кушода шудани гарданаки бачадон): гарданак тадриҷан мекушояд, то кӯдак аз роҳи таваллуд гузарад.
Марҳилаи 2 (тела додан): кӯдак ба дунё меояд.
Марҳилаи 3 (плацента): ҷанинпарда аз бачадон хориҷ мешавад.

📌 Нуктаи муҳим: барои оғози тела додани муассир одатан гарданаки бачадон бояд пурра кушода шавад — тақрибан 10 см.

Марҳилаи 1 марҳилаҳои таваллуди табиӣ: Кушода шудани гарданаки бачадон (давраи пинҳонӣ, фаъол, гузариш)

Марҳилаи 1 равандест, ки дар он гарданаки бачадон тунук мешавад (effacement) ва мекушояд (dilation) — аз 0 то 10 см. Одатан ба се қисм ҷудо мекунанд:

Давраи пинҳонӣ (Latent phase): аз оғози дардҳои зоймон то тақрибан 4–6 см
Давраи фаъол (Active phase): тақрибан аз 4–6 см то 8 см
Давраи гузариш (Transition): аз 8 см то 10 см

Ин рақамҳо дар манбаъҳои гуногун каме фарқ карда метавонанд. Муҳимтар аз рақами танҳо — тартиби дардҳо, пешравии кушодашавӣ бо вақт, ва ҳолати модар ва кӯдак аст.

Агар гарданаки бачадон 2 см кушода бошад, ин чӣ маъно дорад?

Кушода шудани 1–2 см аксаран маънои онро дорад, ки бадан ба таваллуд омодагӣ мебинад. Ин метавонад:

чанд соат ё ҳатто чанд рӯз пеш аз давраи фаъол рух диҳад;
бо дардҳои сабук ё номуназзам бошад;
ё танҳо ҳангоми муоина маълум гардад.

✅ 2 см танҳо ба худӣ худ вақтро дақиқ пешгӯӣ намекунад. Пешравӣ аз қувваи кашишҳо, омодагии гарданак ва ҷойгиршавии сари кӯдак вобаста аст.

Давраи пинҳонӣ чанд вақт давом мекунад?

Давраи пинҳонӣ метавонад якчанд соат ё бештар давом кунад, махсусан дар таваллуди аввал. Одатан дар ин давра:

дардҳо ба дарди ҳайз монанд ё каме сахттар мешаванд;
кашишҳо метавонанд номуназзам бошанд;
байни кашишҳо фурсат барои истироҳат ҳаст.

Бисёр занҳо дар ин давра, агар ҳама чиз хуб бошад, дар хона мемонанд: истироҳат, обнӯшӣ, ва тадбирҳои оромбахш.

Марҳилаи 1 — давраи пинҳонӣ (оғози зоймон)

Дар ин давра, кашишҳои бачадон сабаб мешаванд, ки гарданак тунук ва тадриҷан кушода шавад. Бо гузашти вақт:

қувва зиёд мешавад,
давомнокӣ дароз мешавад,
фосила байни кашишҳо кӯтоҳ мешавад.

Чӣ корҳо кӯмак мекунанд (агар табиб манъ накарда бошад)?

хӯрокҳои сабук ва камҳаҷм
нӯшидани моеъҳо
душ/ваннаи оби гарм
ҳаракати сабук ва иваз кардани ҳолат
нафаскашӣ ва оромкунӣ

Кай ба духтур занг занем ё ба беморхона равем?

Қоидаи маъмул: 5–1–1

кашишҳо ҳар 5 дақиқа
ҳар кадом тақрибан 1 дақиқа
ҳадди ақал 1 соат идома ёбанд

Ҳамчунин фавран муроҷиат кунед, агар:

оби ҷанин рехт (ҷорӣ шудани моеъ аз маҳбал)
хунравии равшан (зиёдтар аз доғ)
ҳаракатҳои кӯдак кам шуданд
таб, сардарди сахт, тира шудани биноӣ, дарди шадиди шикам
дард чунон сахт аст, ки наметавонед роҳ равед ё гап занед ҳангоми кашиш
ё ҳомиладорӣ баландхатартар бошад

Марҳилаи 1 — давраи фаъол (зоймони фаъол)

Вақте ки ба давраи фаъол медароед:

кашишҳо одатан мунтазамтар, сахттар, наздиктар мешаванд;
кушода шудани гарданак тезтар пеш меравад (тақрибан 4–6 то 8 см);
фишор дар коса, дард дар миён, ё фишор ба минтақаи поён эҳсос мешавад.

📌 Азбаски иштиҳо кам мешавад, обнӯшӣ муҳим аст (моеъҳо/ях, мувофиқи иҷозат).

Чӣ кӯмак мекунад?

ҳаракат ва иваз кардани ҳолат (агар мумкин)
нафаскашии зоймонӣ
холӣ кардани пешобдон ҳар 1–2 соат
оби гарм, масҳ, компресси гарм/хунук

Марҳилаи 1 — давраи гузариш (8 то 10 см)

Ин одатан сахттарин қисми марҳилаи 1 аст:

кашишҳо хеле сахт мешаванд
фурсат барои истироҳат кам мешавад
дилбеҳузурӣ, ларза, хастагӣ мумкин аст

✅ Хушбахтона, ин давра аксаран кӯтоҳтар аст: 15 дақиқа то 1 соат (гоҳе бештар/камтар).

📌 Одатан тела додани асосӣ бояд вақте оғоз шавад, ки гарданак пурра кушода (10 см) шудааст ва гурӯҳи тиббӣ роҳнамоӣ мекунад.

Марҳилаи 2 марҳилаҳои таваллуди табиӣ: Тела додан ва таваллуди кӯдак

Вақте гарданаки бачадон пурра кушода шуд (тақрибан 10 см), шумо ба марҳилаи 2 медароед: марҳилаи тела додан ва таваллуди кӯдак.

Баъзан байни анҷоми давраи гузариш ва оғоз кардани тела додани муассир як танаффуси кӯтоҳ мешавад (аз чанд дақиқа то тақрибан 20 дақиқа), махсусан агар сари кӯдак ҳанӯз каме поён шавад ё эпидурал (беҳиссозӣ) дода шуда бошад.

Марҳилаи 2 чанд вақт давом мекунад?

Ин марҳила метавонад аз чанд дақиқа то чанд соат давом кунад. Ба омилҳои зерин вобаста аст:

таваллуди аввал ё баъдӣ
андоза ва ҳолати кӯдак
қувваи кашишҳо
эпидурал будан ё набудан
хастагӣ ва техникаи тела додан

Техникаи дурусти тела додан

Вақте гурӯҳи тиббӣ мегӯяд, ки вақти тела додан расидааст:

нафаси амиқ гиред
ҳолати бароятон қулайро интихоб кунед
мушакҳои шикамро сахт кунед ва фишорро ба поён равона кунед
байни кашишҳо истироҳат кунед

✅ Тела додан вақте самаранок аст, ки ҳамзамон бо кашиш бошад.

Беҳтарин ҳолатҳо барои таваллуд

Агар шароит иҷозат диҳад:

нимнишаста
ба паҳлӯ хобидан
чордасту по
такя ба ҳамсар/ҳамроҳ
истифодаи тӯби таваллуд

Агар эпидурал дошта бошед ва пойҳоятон беҳис бошад, одатан ҳолатҳои ба паҳлӯ ё нимнишаста қулайтар аст.

Вақте сари кӯдак мебарояд, чӣ эҳсос мешавад?

Ҳангоми “кроунинг” (намудор шудани сар) бисёриҳо сӯзиш ва кашишхӯрии сахт ҳис мекунанд. Гоҳе табиб/момо аз шумо мехоҳад, ки фишорро назоратшуда кунед, то ба бофтаҳои минтақаи поён фишори ногаҳонӣ наояд.

Одатан:

аввал сар,
баъд як китф,
баъд китфи дигар,
ва пас боқимондаи бадан осонтар мебарояд.

✅ Марҳилаи 2 бо таваллуди кӯдак ба анҷом мерасад.

Марҳилаи 3 марҳилаҳои таваллуди табиӣ: Баромадани ҷанинпарда (плацента)

Ҳангоме ки кӯдак нафасҳои аввалини худро мегирад, бадани шумо марҳилаи муҳимро идома медиҳад: хориҷ шудани плацента.

Баъди таваллуд (ва баъди буридани ноф, агар анҷом шавад) шумо мумкин аст кашишҳои дигарро ҳис кунед, ки одатан сабуктар мебошанд.

✅ Ин марҳила одатан 5 то 30 дақиқа давом мекунад (гоҳе бештар ва ба арзёбӣ ниёз дорад).

Дар марҳилаи плацента чӣ кор мекунанд?

Гурӯҳи тиббӣ метавонад:

окситосин (Pitocin) диҳад (мушакӣ ё венаӣ) барои беҳтар кашиш хӯрдани бачадон
масҳи бачадон кунад, то бачадон хуб ҷамъ шавад ва хунравии баъди таваллуд кам шавад
агар даридагӣ ё буриш бошад, дӯхтан анҷом диҳад

📌 Ҳадафи асосӣ: бача-дони ҷамъшуда (мустаҳкам) ва назорати хунравӣ.

Идоракунии дард ва доруҳои таскиндиҳанда дар таваллуд

Дар давраи фаъол бисёр занҳо—ҳатто онҳое ки мехостанд бе дору таваллуд кунанд—дар як лаҳза таскиндиҳанда ё беҳиссозӣ мехоҳанд. Пешгӯии дақиқи дард ва тӯли зоймон пешакӣ осон нест.

✅ Беҳтарин роҳ: имконотро пешакӣ донед, вале қарорро бо шароити воқеӣ ҳангоми таваллуд қабул кунед.

Чӣ чизҳо ба таҳаммул таъсир мекунанд?

тарс ва стресс
хастагӣ ва камобӣ
тӯлонӣ шудани зоймон
ҳолати ҷойгиршавии кӯдак
қувва ва наздикшавии кашишҳо

Як нуктаи муҳим: дарди зоймон одатан “бемаънӣ” нест — аксаран бо пешравӣ меояд.

Агар таскин хоҳед, табиист

Дархости таскин маъмул аст.
Ба касе барои “бе дору таваллуд кардан” медали тилло намедиҳанд. Ҳадаф — таваллуди бехатар ва қобили таҳаммул барои модар ва кӯдак.

Намудҳои идоракунии дард

1) Бе дору

нафаскашӣ, оромкунӣ
ҳаракат, иваз кардани ҳолат
оби гарм, масҳ, компресс

2) Доруҳои таскин (мушакӣ/венаӣ)

дардро кам мекунад, метавонад истироҳат диҳад
баъзан дилбеҳузурӣ ё хоболудӣ медиҳад
вақти истифода муҳим аст

3) Беҳиссозии минтақавӣ (масалан, эпидурал)

дардро хеле кам мекунад
назорати бештар талаб мекунад
пойҳо мумкин аст беҳис/вазнин шаванд
баъзан марҳилаи тела доданро дароз мекунад (на ҳамеша)

✅ Интихоб бояд инфиродӣ бошад ва бо роҳنمایии духтур/момо сурат гирад.

Мушкилоти маъмули таваллуд ва тарзи идоракунии онҳо

Агар дар ҷараёни таваллуд “мушкил” гуфта шавад, тарсидан табиист. Донистани чанд ҳолати маъмулиӣ метавонад тарсро кам кунад—бисёр ҳолатҳо танҳо ниёз ба назорати бештар ё тағйири нақша доранд.

1) Нишонаҳои ғайримутмаин дар ҳолати кӯдак (набзи ғайримуқаррарӣ)

Баъзан мониторинги набзи кӯдак аломатҳои нигаронкунанда нишон медиҳад. Ин назорат муҳим аст, аммо ҳамеша 100% қатъӣ нест. Табиб қарорро бо назардошти тамоми вазъ қабул мекунад.

Сабабҳои эҳтимолӣ:

масъалаҳои ҷанинпарда/хунрасонӣ
фишор ба ноф
кашишҳои хеле наздик
таб, камобӣ ё паст шудани фишори модар

Одатан аввал тадбирҳои дастгирӣ мегиранд (иваз кардани ҳолат, моеъ, танзими окситосин, ва ғ.). Агар идома ёбад, вобаста ба марҳила:

таваллуди кӯмакӣ (вакуум/форсепс)
ё кесарево пешниҳод мешавад.

2) Зоймон пеш намеравад

Агар бо вуҷуди кашишҳо, гарданак хуб кушода нашавад ё сар поён наояд, арзёбӣ мекунанд:

қувваи кашишҳо
ҳолати сар ва гардиши он
хастагӣ, камобӣ, пешобдон пур будан
мувофиқати коса ва андозаи сар

Мумкин аст:

окситосин (Pitocin) истифода шавад
ё дар баъзе ҳолатҳо воситаҳои махсуси назоратӣ истифода шаванд
Агар пешравӣ нашуд ва хавф зиёд шуд, кесарево мумкин аст.

3) “Зоймони пушт” (дарди миён, ҳолати OP)

Агар кӯдак бо рӯй ба боло бошад, дардҳои миён зиёд мешаванд ва истироҳат байни кашишҳо камтар мешавад. Иваз кардани ҳолатҳо (чордасту по, такя ба пеш, тӯби таваллуд) кӯмак карда метавонад.

4) Сироят дар моеъи ҷанин (Intra-amniotic infection)

Агар дар вақти таваллуд таб пайдо шавад (бо нишонаҳои дигар), мумкин аст сироят гумон кунанд. Дар ин ҳолат одатан антибиотик медиҳанд ва кӯдак пас аз таваллуд арзёбӣ мешавад.

5) Гир мондани китф (Shoulder dystocia)

Ҳолати нодир, вале фаврӣ: сар мебарояд, аммо китфҳо дар роҳ мемонанд. Гурӯҳи тиббӣ манёврҳои махсусро иҷро мекунад.

6) Таваллуди кӯмакӣ бо вакуум ё форсепс

Агар сар поён бошад, вале бояд таваллуд тезтар анҷом шавад (хастагӣ ё аломатҳои нигаронкунанда), мумкин аст вакуум/форсепс пешниҳод шавад.

Оё таваллуди табиӣ барои кӯдак бад аст?

Дар аксар ҳолатҳо кӯдак зоймонро хуб таҳаммул мекунад. Гузаштан аз роҳи таваллуд метавонад ба:

хориҷ шудани қисми моеъ аз шушҳо
беҳтар мутобиқ шудани кӯдак баъди таваллуд
кӯмак кунад. Мониторинг ҳам барои ошкор кардани мушкилот ва дахолати саривақтӣ ҳаст.

Саволҳои маъмул марҳилаҳои таваллуди табиӣ (FAQ)

1) Барои таваллуд гарданаки бачадон чанд см бояд кушода шавад?

Одатан 10 см (пурра кушода) барои оғози тела додани асосӣ лозим аст.

2) Агар 2 см кушода бошад, яъне таваллуд сар шуд?

На ҳатман. 1–2 см метавонад танҳо оғози омодагӣ бошад. Муҳим — мунтазам шудани дардҳо ва пешравии кушодашавӣ бо вақт.

3) Агар 3 см кушода бошад, кай таваллуд мекунам?

3 см метавонад ҳанӯз дар давраи пинҳонӣ бошад. Вақт дақиқ нест. Аломатҳои беҳтар: кашишҳои мунтазам, сахтшаванда ва пешравии муоинаҳои пайдарпай.

4) 4–5 см кушода шудан маънои давраи фаъолро дорад?

Дар бисёр ҳолатҳо давраи фаъол аз 4–6 см сар мешавад (бо кашишҳои мунтазам).

5) Кай “дарди воқеии зоймон” оғоз мешавад?

Вақте дардҳо мунтазам, сахттар ва наздиктар мешаванд.

6) Давраи пинҳонӣ чанд вақт давом мекунад?

Аз чанд соат то бештар (махсусан дар таваллуди аввал).

7) Давраи фаъол чанд вақт аст?

Одатан чанд соат, вале инфиродӣ аст.

8) Марҳилаи тела додан чанд вақт аст?

Аз чанд дақиқа то чанд соат вобаста ба ҳолат, таваллуди аввал, ҷойгиршавӣ ва эпидурал.

9) Қоидаи 5-1-1 чист?

Кашишҳо ҳар 5 дақиқа, ҳар кадом 1 дақиқа, барои 1 соат — одатан вақти муроҷиат/тамос.

10) Агар оби ҷанин рехт, ҳатман таваллуд сар мешавад?

На ҳамеша, вале ҳатман бояд бо табиб/беморхона тамос гиред.

11) Оё кашишҳо гарданакро мекушоянд?

Бале — кашишҳои муассир + фишори сари кӯдак.

12) Оё тела додан ба кушода шудани гарданак кӯмак мекунад?

Одатан не. Тела додан вақте тавсия мешавад, ки гарданак 10 см бошад.

13) Кай дар беморхона қабул мекунанд?

Аз протоколи марказ ва ҳолати шумо вобаста аст. Одатан дар давраи фаъол (4–6 см бо кашишҳои мунтазам) бештар қабул мекунанд.

14) Агар пешравӣ набошад, чӣ мешавад?

Мумкин аст окситосин, тадбирҳои дигар, ё дар баъзе ҳолатҳо кесарево пешниҳод шавад.

15) Умуман таваллуди табиӣ чанд вақт мегирад?

Марҳилаи 1 одатан дарозтарин аст، марҳилаи 2 аз дақиқа то соат, ва марҳилаи 3 одатан 5–30 дақиқа

Ҳомиладорӣ

Марҳилаҳои таваллуди табиӣ | Гарданаки бачадон чанд см кушода?