Кӯдаки шашҳафтаина дар яке аз муҳимтарин марҳилаҳои рушди ибтидоӣ қарор дорад. Дар ин давра бисёр волидон саволҳое доранд, ки ба рушди кӯдак, афзоиши вазн, қайкунӣ баъд аз ширхӯрӣ, тарзи хоб ва саломатии умумии кӯдак вобаста мебошанд. Дар синни шашҳафтагӣ бисёр тағйироти ҷисмонӣ ва рафторӣ комилан табиӣ мебошанд, аммо фарқ гузоштан миёни аломатҳои муқаррарӣ ва нишонаҳои хатарнок аҳамияти калон дорад.
Ҳамзамон, ҳафтаи шашуми баъди таваллуд барои модар низ марҳилаи муҳим ба ҳисоб меравад. Дар ин вақт бадан тадриҷан ба ҳолати пеш аз ҳомиладорӣ бармегардад ва одатан муоинаи тиббии баъди таваллуд анҷом дода мешавад. Саломатии ҷисмонӣ ва равонии модар дар ин давра нақши мустақим дар оромӣ ва рушди солими кӯдаки шашҳафтаина дорад.
Дар ин мақола мо ба таври муфассал ҳолати кӯдаки шашҳафтаина-ро аз ҷиҳати рушд, ғизо, хоб ва қайкунӣ баррасӣ мекунем ва сипас ба ҳолати модар дар ҳафтаи шашуми баъди таваллуд мепардозем, то ба нигарониҳои маъмул дар ин давра ҷавоб диҳем.
Ҳолати кӯдаки шашҳафтаина чӣ гуна аст?
Дар муқоиса бо ҳафтаҳои аввали баъди таваллуд, кӯдаки шашҳафтаина тағйироти назаррасро таҷриба мекунад. Дар ин синну сол кӯдак тадриҷан ҳушёртар мешавад, ба садо ва нур бештар вокуниш нишон медиҳад ва намунаҳои хоб ва ғизо каме муназзамтар мегарданд. Бисёре аз нигарониҳои волидон дар ин давра табиӣ буда, ҷузъи раванди муқаррарии рушди кӯдак мебошанд.
Дар синни шашҳафтагӣ аксари кӯдакон:
-
муддати бештар бедор мемонанд;
-
ба овози волидон вокуниш нишон медиҳанд;
-
тамоси кӯтоҳи чашмӣ барқарор мекунанд;
-
ҳаракатҳои ҳадафмандтари дасту по доранд.
Аз ҷиҳати ҷисмонӣ, низоми ҳозимаи кӯдаки шашҳафтаина ҳанӯз дар ҳоли инкишоф қарор дорад. Аз ин рӯ, ҳолатҳое чун қайкунӣ баъд аз ширхӯрӣ, қиқир задани такрорӣ ё нооромии кӯтоҳмуддат дар ин синн маъмуланд ва одатан боиси нигаронӣ намешаванд, агар кӯдак вазни мувофиқ гирад ва нишонаҳои ғайримуқаррарӣ надошта бошад.
Дар бахшҳои минбаъда мо рушди кӯдаки шашҳафтаина, афзоиши вазн, қайкунӣ ва аломатҳои муқаррарӣ ва хатарнок-ро бо тафсил баррасӣ мекунем, то волидон тавонанд ҳолати кӯдаки худро бо итминон арзёбӣ кунанд.
Рушди муқаррарии кӯдаки шашҳафтаина (афзоиши вазн ва аломатҳои табиӣ)
Рушди кӯдаки шашҳафтаина нисбат ба ҳафтаҳои аввал муназзамтар мегардад ва яке аз муҳимтарин нишондиҳандаҳои саломатӣ афзоиши дурусти вазн мебошад. Дар ин синн, агар кӯдак ба ҳисоби миёна 20 то 30 грамм дар як рӯз вазн гирад, рушдаш муқаррарӣ ҳисобида мешавад.
Бисёр волидон аз он нигаронанд, ки кӯдакашон бо вуҷуди қайкунӣ ё нооромӣ шири кофӣ намегирад, дар ҳоле ки дар аксари ҳолатҳо кӯдаки шашҳафтаина танҳо миқдори ками шири хӯрдаро бармегардонад ва қисми асосӣ дар меъда боқӣ мемонад.
Вазни муқаррарии кӯдаки шашҳафтаина
Вазни кӯдак дар шашҳафтагӣ ба омилҳои гуногун вобаста аст, аз ҷумла вазни ҳангоми таваллуд, навъи ғизо (шири модар ё шири сунъӣ) ва омилҳои ирсӣ. Умуман:
-
кӯдак бояд вазни таваллудиро ҷуброн карда бошад;
-
афзоиши вазн бояд тадриҷӣ ва пайваста бошад;
-
дар як шабонарӯз ҳадди ақал 6 памперси тар дошта бошад.
Агар ин нишонаҳо мавҷуд бошанд, ҳатто дар сурати қайкунии сабук, рушди кӯдак муқаррарӣ ҳисобида мешавад.
Аломатҳои табиӣ дар кӯдаки шашҳафтаина
Дар ин синну сол мушоҳидаи ҳолатҳои зерин табиӣ буда, боиси нигаронӣ нест:
-
баргардондани миқдори ками шир;
-
нооромии кӯтоҳмуддат, махсусан бегоҳӣ;
-
қиқир задани такрорӣ;
-
ҳаракатҳои номунтазами дасту по;
-
хобҳои кӯтоҳ ва номунтазам.
Ин аломатҳо нишон медиҳанд, ки низомҳои асаб ва ҳозимаи кӯдаки шашҳафтаина ҳанӯз дар ҳоли ташаккул мебошанд.
Хоби кӯдаки шашҳафтаина чӣ гуна аст?
Хоби кӯдаки шашҳафтаина ҳанӯз муназзам нест ва набояд интизори ҷадвали муайяни хоб буд. Дар ин синн аксари кӯдакон 14 то 17 соат дар як шабонарӯз мехобанд, аммо ин хоб ба шакли фосилаҳои кӯтоҳ ва пароканда дар рӯз ва шаб сурат мегирад.
Бисёр волидон аз бедоршавии такрории кӯдак дар шаб нигарон мешаванд, дар ҳоле ки ин рафтор барои кӯдаки шашҳафтаина комилан табиӣ буда, бештар ба эҳтиёҷ ба ғизо ва рушди низоми асаб вобаста аст.
Намунаи табиии хоби кӯдаки шашҳафтаина
Дар ин синн:
-
фосилаҳои хоб одатан аз 2 то 4 соат давом мекунанд;
-
фарқи шабу рӯз ҳанӯз пурра ташаккул наёфтааст;
-
кӯдак метавонад баъди ширхӯрӣ зуд ба хоб равад;
-
бедоршавии шабона табиӣ ва зарурист.
Чаро хоби кӯдаки шашҳафтаина пароканда аст?
Сабабҳои гуногун метавонанд боиси қатъ шудани хоб гарданд, аз ҷумла:
-
гуруснагӣ;
-
газ ё ниёз ба қиқир задан;
-
қайкунии сабук;
-
ҳассосияти табиии низоми асаб.
Ин омилҳо бо рушди кӯдак тадриҷан кам мешаванд.
Чӣ гуна метавон ба беҳтар шудани хоби кӯдаки шашҳафтаина кӯмак кард?
Бе маҷбур кардани ҷадвали сахт, метавонед:
-
муҳити ором ва камнурро шабона фароҳам созед;
-
пеш аз хоб памперсро иваз кунед;
-
баъди ширдиҳии шабона кӯдакро дар ҳолати рост нигоҳ доред;
-
кӯдакро ҳангоми хоболудӣ, на ҳангоми хоби комил, хобонед.
Кай хоби кӯдаки шашҳафтаина нигаронкунанда аст?
Агар кӯдак:
-
хеле кам бихобад ё ҳамеша ноором бошад;
-
ҳамзамон бо хоби бад вазн нагирифта бошад;
-
хеле беҳол ё баръакс хеле хоболуд ба назар расад,
беҳтар аст бо духтур машварат карда шавад.
Ёддошти муҳим барои волидон:
Дар шашҳафтагӣ ҳадаф омӯзонидани хоб нест; ҳадаф фароҳам овардани амният, оромӣ ва посух додан ба ниёзҳои кӯдак аст. Мунтазамии хоб одатан баъд аз моҳи сеюм пайдо мешавад.
Ғизодиҳии кӯдаки шашҳафтаина (шири модар ё шири сунъӣ)
Ғизо дар рушди кӯдак, оромӣ ва хоби ӯ нақши асосӣ дорад. Дар синни шашҳафтагӣ манбаи ягонаи ғизо бояд шири модар ё шири сунъӣ бошад ва ҳеҷ гуна ғизои иловагӣ иҷозат дода намешавад.
Кӯдаки шашҳафтаина ҳар чанд соат бояд шир хӯрад?
Аксари кӯдакони шашҳафтаина ҳар 2 то 3 соат ба шир ниёз доранд. Баъзе кӯдакон метавонанд бештар шир талаб кунанд, махсусан дар давраҳои афзоиши босуръат, ки ин ҳолат табиӣ аст.
Аломатҳои гуруснагӣ:
-
макидани даст ё лаб;
-
нооромӣ;
-
гардондани сар ба тарафҳо.
Гиря одатан аломати дерини гуруснагӣ мебошад.
Миқдори шири лозима барои кӯдаки шашҳафтаина
-
Шири модар: кӯдак одатан миқдорро худ танзим мекунад;
-
Шири сунъӣ: ба ҳисоби миёна дар ҳар як хӯрок 90 то 120 мл.
Муҳимтар аз миқдори дақиқ, афзоиши вазн ва памперси тар мебошад.
Ширдиҳии табиӣ дар синни шашҳафтагӣ
Ширдиҳии табиӣ ҳамоно беҳтарин интихоб аст. Афзоиши басомади ширхӯрӣ метавонад нишонаи ҷаҳиши рушд бошад, ки одатан муваққатӣ аст.
Ғизодиҳӣ бо шири сунъӣ дар синни шашҳафтагӣ
Агар кӯдак бо шири сунъӣ ғизо гирад:
-
шишаро ба тавре нигоҳ доред, ки ҳаво ворид нашавад;
-
баъди ҳар хӯрок қиқир гиред;
-
кӯдакро маҷбур накунед, ки шишаро тамом кунад.
Нишонаҳои ғизои кофӣ
Ғизо кофӣ аст, агар:
-
дар як рӯз ҳадди ақал 6 памперси тар дошта бошад;
-
афзоиши тадриҷии вазн мушоҳида шавад;
-
кӯдак баъди хӯрок ором бошад.
Оё қайкунии кӯдаки шашҳафтаина табиӣ аст ё нигаронкунанда?
Қайкунӣ ё баргардондани шир баъд аз ширхӯрӣ дар аксари кӯдакони шашҳафтаина комилан табиӣ мебошад ва ба сабаби нопухтагии низоми ҳозима рух медиҳад. Меъдаи кӯдак хурд аст ва халтача (сфинктер)-и байни меъда ва сурхрӯда ҳанӯз пурра ташаккул наёфтааст, бинобар ин бо қиқир задан ё ҳаракати оддӣ миқдори ками шир метавонад баргардад.
Гарчанде ки қайкунӣ зиёд менамояд, миқдори воқеӣ одатан кам аст ва ба рушди кӯдак таъсир намерасонад.
Кай қайкунӣ табиӣ ҳисобида мешавад?
Қайкунӣ одатан табиӣ аст, агар:
-
кӯдак вазни мувофиқ гирад;
-
баъди қайкунӣ ором бошад;
-
қайкунӣ сафед ё шири қисман ҳазмшуда бошад;
-
шумораи памперсҳои тар муқаррарӣ бошад;
-
кӯдак ҳушёр ва фаъол бошад.
Кай қайкунӣ нигаронкунанда аст?
Агар қайкунӣ бо нишонаҳои зерин ҳамроҳ бошад, бояд ба духтур муроҷиат кард:
-
қайкунии шадид ё бо фишор (пошхӯрда);
-
гиряи шадид ё доимӣ ҳангоми ширхӯрӣ;
-
кам шудани афзоиши вазн ё коҳиши вазн;
-
мавҷудияти ранги сабз, зард ё хун дар қайкунӣ;
-
беҳолии ғайримуқаррарӣ ё хоболудии аз ҳад зиёд.
Рефлюкси меъдаю сурхрӯда (GERD) дар кӯдаки шашҳафтаина чист?
Рефлюкси меъдаю сурхрӯда метавонад яке аз сабабҳои эҳтимолии қайкунии такрорӣ бошад, аммо на ҳар як қайкунӣ беморӣ ҳисобида мешавад. Дар бисёр кӯдакон баргаштани сабуки шир ҳолати муваққатӣ буда, бо рушди низоми ҳозима бартараф мешавад.
Дар ҳолати GERD, кислотаи меъда бо шир ба сурхрӯда бармегардад ва боиси нороҳатии кӯдак мегардад. Аломатҳо метавонанд ҳангоми ширхӯрӣ ё баъд аз он бештар шаванд.
Аломатҳои GERD дар кӯдаки шашҳафтаина
Агар аломатҳои зерин пайваста мушоҳида шаванд, эҳтимоли GERD вуҷуд дорад:
-
гиряи шадид ҳангоми ё баъд аз ширхӯрӣ;
-
қафо хам кардани бадан ё сар;
-
рад кардани шир;
-
халалдор шудани хоб;
-
афзоиши суст ё қатъ шудани вазн.
Табобати GERD
Дар аксари ҳолатҳо вазъият бо чораҳои оддӣ беҳтар мешавад:
-
тағйири ҳолати кӯдак ҳангоми ғизодиҳӣ;
-
додани хӯрок бо миқдори камтар, вале бештар;
-
қиқир задани мунтазам;
-
ором нигоҳ доштани муҳити ғизодиҳӣ.
Дору танҳо дар ҳолатҳои зарурӣ истифода мешавад ва ҷарроҳӣ хеле нодир аст.
Чӣ гуна қайкунии кӯдаки шашҳафтаинаро кам кардан мумкин аст?
Барои кам кардани қайкунӣ метавон чораҳои зеринро истифода бурд:
-
додани шири камтар, вале дар фосилаҳои кӯтоҳ;
-
қиқир задани мунтазам ҳангоми ва баъди ғизо;
-
нигоҳ доштани кӯдак дар ҳолати рост барои 15–20 дақиқа баъд аз шир;
-
фароҳам овардани муҳити ором ҳангоми ғизо;
-
пешгирӣ аз фурӯ бурдани ҳаво ҳангоми истифодаи шиша;
-
маҷбур накардани кӯдак ба хӯрдан.
Агар бо вуҷуди ин чораҳо қайкунӣ идома ёбад ё шадид шавад, бояд ба духтур муроҷиат кард.
Ҳолати модар дар ҳафтаи шашуми баъди таваллуд
Ҳафтаи шашуми баъди таваллуд марҳилаи муҳими барқароршавии ҷисмонӣ ва равонии модар мебошад. Дар ин давра бадан ба шифоёбӣ идома медиҳад ва одатан муоинаи тиббии баъди таваллуд анҷом дода мешавад. Саломатии модар мустақиман ба қобилияти нигоҳубини кӯдаки шашҳафтаина таъсир мерасонад.
Ҳолати ҷисмонии модар
Тағйироти маъмул инҳоянд:
-
кам ё қатъ шудани хунравии баъди таваллуд;
-
беҳтар шудани ҷароҳатҳои таваллуди табиӣ ё ҷарроҳии қайсарӣ;
-
кам шудани дардҳои косу шикам.
Духтур метавонад бачадон, гарданаки бачадон, маҳбал ё ҷои буришро муоина намуда, оид ба баргашти тадриҷӣ ба фаъолияти ҷисмонӣ роҳнамоӣ диҳад.
Ҳолати равонӣ ва эҳсосӣ
Тағйирёбии кайфият ва хастагӣ маъмуланд, аммо агар аломатҳои зерин давом кунанд:
-
ғамгинии доимӣ;
-
изтироби шадид;
-
гиряҳои пайдарпай;
-
бетаваҷҷӯҳӣ ба кӯдак ё корҳои рӯзмарра,
ин метавонад нишонаи депрессияи баъди таваллуд бошад ва ниёз ба кӯмаки мутахассис дорад.
Муносибати ҷинсӣ ва нигоҳубини бадан
Одатан барқарор кардани муносибати ҷинсӣ пас аз 6 то 7 ҳафта, дар сурати омодагии ҷисмонӣ ва равонӣ, иҷозат дода мешавад. Дар давраи ширдиҳӣ коҳиши эстроген метавонад боиси хушкшавии маҳбал гардад, ки истифодаи молишгарҳои обасос метавонад кӯмак расонад.
Кай бояд кӯдаки шашҳафтаинаро ба духтур бурд?
Аксари кӯдакони шашҳафтаина солим мебошанд, аммо дар ҳолатҳои зерин муроҷиат ба духтур зарур аст:
-
қайкунии шадид ва пошхӯрда;
-
набудани афзоиши вазн;
-
беҳолии ғайримуқаррарӣ;
-
гиряи доимӣ ва таскиннопазир;
-
рад кардани ғизо;
-
таб (38°С ё бештар);
-
кам шудани памперсҳои тар;
-
тағйири ранги пӯст (зардии шадид, сафедшавӣ ё кабудшавӣ).
Саволҳои маъмул (FAQ) дар бораи кӯдаки шашҳафтаина
Кӯдаки шашҳафтаина бояд чӣ қадар вазн гирад?
Ба ҳисоби миёна 20–30 грамм дар як рӯз.
Оё қайкунӣ дар ин синн табиӣ аст?
Бале, агар афзоиши вазн ва памперсҳои тар муқаррарӣ бошанд.
Кӯдаки шашҳафтаина чанд соат мехобад?
Аз 14 то 17 соат дар як шабонарӯз, бо хобҳои пароканда.
Ҳар чанд соат бояд шир дод?
Одатан ҳар 2–3 соат.
Дар як рӯз чанд памперси тар муқаррарӣ аст?
Ҳадди ақал 6 адад.
Хулосаи ниҳоӣ
Дар синни шашҳафтагӣ кӯдак ҳамзамон марҳилаи рушди ҷисмонӣ, такомули низоми ҳозима ва оғози шаклгирии хобро аз сар мегузаронад. Қайкунии сабук, хоби пароканда ва нооромии кӯтоҳ одатан табиӣ мебошанд. Ғизои кофӣ, афзоиши мунтазами вазн ва нигоҳубини бодиққат нишондиҳандаҳои асосии саломатӣ ба ҳисоб мераванд. Дар сурати ҳар гуна нигаронӣ, машварат бо духтур ҳамеша интихоби бехатар мебошад.
Бидуни шарҳ