شروع غذاخور کردن نوزاد یکی از مهمترین مراحل رشد و تکامل اوست که والدین تازهکار معمولاً در مورد زمان و روشهای درست آن دچار سردرگمی میشوند. معرفی غذاهای جامد به نوزاد نه تنها به تامین نیازهای تغذیهای او کمک میکند، بلکه تاثیر مستقیمی بر رشد جسمی، ذهنی و مهارتهای حرکتی او دارد. انتخاب صحیح غذاها، رعایت نکات بهداشتی و شناخت علائم آمادگی نوزاد، میتواند تجربه غذاخور کردن را برای والدین و کودک به یک فرآیند شیرین و بدون استرس تبدیل کند. در این مقاله، با راهنماییهای کامل و علمی، شما را در مسیر غذاخور کردن نوزاد همراهی میکنیم تا بهترین آغاز را برای تغذیه کمکی او رقم بزنید.
چرا غذاخور کردن نوزاد اهمیت دارد؟
غذاخور کردن نوزاد مرحلهای کلیدی در مسیر رشد و تکامل او به شمار میآید. تا ۶ ماهگی، شیر مادر یا شیر خشک، تمام نیازهای تغذیهای نوزاد را تامین میکند، اما پس از این دوره، نیاز بدن نوزاد به مواد مغذی بیشتر و متنوعتر افزایش مییابد. شروع تغذیه کمکی، یعنی معرفی غذاهای جامد به نوزاد، باعث میشود که رودهها، سیستم گوارش و عضلات مربوط به خوردن تقویت شوند. همچنین، تنوع غذایی از همان ابتدا، زمینهساز شکلگیری ذائقه سالم و عادات غذایی درست در آینده است.
این مرحله نه تنها به رشد جسمانی کمک میکند، بلکه مهارتهای حرکتی مثل گرفتن قاشق و جویدن را نیز بهبود میبخشد. به علاوه، غذاخور کردن فرصتی عالی برای تعامل والدین و کودک است که رابطه عاطفی را عمیقتر میکند و به کودک حس امنیت و اعتماد میدهد.
از همه مهمتر، شروع صحیح و به موقع تغذیه کمکی میتواند خطر ابتلا به برخی بیماریها و کمبودهای تغذیهای را کاهش دهد و پایه سلامت آینده کودک را مستحکم کند.
بهترین زمان برای شروع غذاخور کردن نوزاد کی است؟
تشخیص زمان مناسب برای شروع غذاخور کردن نوزاد یکی از دغدغههای اصلی والدین است. طبق توصیه سازمان بهداشت جهانی و متخصصان تغذیه کودکان، بهترین زمان شروع تغذیه کمکی معمولاً حوالی ۶ ماهگی است. در این سن، شیر مادر یا شیر خشک به تنهایی نمیتواند تمام نیازهای تغذیهای نوزاد را پوشش دهد و بدن او برای هضم غذاهای جامد آماده میشود.
اما صرفاً سن مهم نیست؛ باید نشانههای آمادگی نوزاد را نیز بشناسید:
- توانایی نشستن با حمایت و کنترل سر و گردن
- نشان دادن علاقه به غذا خوردن و نگاه کردن به غذای دیگران
- کاهش انعکاس پرت کردن زبان (رفلکس خارج کردن غذا از دهان)
- توانایی گرفتن و نگه داشتن اشیا کوچک با دست
- افزایش وزن مناسب (دو برابر وزن تولد یا بیشتر)
اگر این علائم در نوزاد شما وجود دارد، میتوانید با آرامش و قدمبهقدم غذاهای کمکی را شروع کنید. شروع زودتر یا خیلی دیرتر میتواند باعث مشکلات گوارشی یا کمبود مواد مغذی شود، پس بهتر است این مرحله را با دقت و توجه طی کنید.
اولین غذاهای مناسب برای نوزاد چیست؟
انتخاب اولین غذاها برای نوزاد اهمیت زیادی دارد، چون این غذاها علاوه بر تامین نیازهای اولیه، تجربهای تازه برای حس چشایی و بلع نوزاد محسوب میشوند. بهتر است غذاهای ساده، کمحساسیت و نرم را انتخاب کنید تا دستگاه گوارش نوزاد به آرامی با آنها تطبیق پیدا کند.
غذاهای پیشنهادی برای شروع شامل موارد زیر است:
- پورههای سبزیجات: مانند هویج، کدو، سیبزمینی شیرین و کدو حلوایی که سرشار از ویتامینها و فیبر هستند.
- پوره میوهها: سیب، گلابی، موز و آلو که طبیعی و شیرین بوده و معمولا به خوبی توسط نوزاد پذیرفته میشوند.
- غلات کودک: مثل فرنی یا آرد برنج که به تدریج میتوان با شیر مادر یا شیر خشک مخلوط کرد.
- پوره حبوبات: عدس پخته شده و له شده، که منبع خوبی از پروتئین و آهن است.
نکات مهم:
- غذاها باید کاملاً نرم و یکدست باشند تا نوزاد بتواند به راحتی بلع کند.
- از افزودن نمک، شکر یا ادویههای تند به غذاهای نوزاد خودداری کنید.
- بهتر است هر غذا را به تنهایی و به مدت چند روز به نوزاد بدهید تا در صورت حساسیت، منبع آن را بشناسید.
شروع با غذاهای طبیعی و بدون افزودنی، زمینهساز ایجاد عادتهای غذایی سالم و کاهش احتمال بروز آلرژیها در آینده میشود.
چگونه به نوزاد غذا بدهیم؟ نکات مهم در شروع تغذیه کمکی
روش صحیح غذا دادن به نوزاد میتواند تجربه غذاخور کردن را برای هر دو طرف—والد و کودک—لذتبخشتر و بدون استرس کند. در ادامه چند نکته مهم برای شروع تغذیه کمکی آورده شده است:
- از قاشق کوچک و نرم استفاده کنید: قاشقهای سیلیکونی یا پلاستیکی نرم برای دهان ظریف نوزاد مناسبتر هستند و احتمال آسیب دیدن لثه را کاهش میدهند.
- در وضعیت نشسته به نوزاد غذا بدهید: نوزاد باید تا حد ممکن در حالت نشسته (با پشتیبان یا صندلی مخصوص نوزاد) قرار گیرد تا از خفگی جلوگیری شود.
- آرام و با حوصله باشید: قاشق را به آرامی به سمت دهان نوزاد ببرید و اجازه دهید خودش قاشق را حس کند و غذا را تست کند.
- مقدار کم غذا بدهید: در ابتدا فقط چند قاشق غذا کافی است تا نوزاد با طعم و بافت غذا آشنا شود.
- به زبان بدن نوزاد دقت کنید: اگر نوزاد سرش را برمیگرداند یا دهانش را نمیگشاید، اصرار نکنید و در زمان دیگری امتحان کنید.
- تشویق و تعریف کنید: با لبخند و کلمات محبتآمیز نوزاد را به غذا خوردن تشویق کنید و حس خوبی به او منتقل کنید.
- غذا را به آرامی و مرحله به مرحله بدهید: صبر داشته باشید تا نوزاد بتواند هر لقمه را بجود و قورت دهد.
با رعایت این نکات، غذاخور کردن نوزاد به یک تجربه مثبت تبدیل میشود که به تدریج به نوزاد کمک میکند مهارتهای خوردن و بلعیدن را بهتر یاد بگیرد.
غذاخور کردن نوزاد و مدیریت حساسیتها
یکی از نگرانیهای والدین هنگام شروع تغذیه کمکی، احتمال بروز حساسیتهای غذایی در نوزاد است. حساسیتهای غذایی میتوانند علائمی مانند قرمزی پوست، کهیر، تورم لب و صورت، اسهال، استفراغ یا حتی مشکلات تنفسی ایجاد کنند. آشنایی با نشانههای حساسیت و نحوه برخورد با آنها به شما کمک میکند تا این مرحله را با آرامش بیشتری پشت سر بگذارید.
چند نکته مهم برای مدیریت حساسیتها:
- معرفی غذاها به صورت تدریجی و تکغذایی: هر نوع غذای جدید را به صورت جداگانه و حداقل سه تا پنج روز فاصله به نوزاد بدهید تا اگر حساسیت یا واکنشی رخ داد، منبع آن را شناسایی کنید.
- مشاهده دقیق علائم: در صورتی که نوزاد علائمی مانند جوش، تورم، استفراغ یا اسهال را نشان داد، بلافاصله مصرف آن غذا را قطع کنید و در صورت شدت علائم به پزشک مراجعه کنید.
- ثبت مواد غذایی و واکنشها: بهتر است یک دفترچه داشته باشید و غذاهای جدید و واکنشهای نوزاد را یادداشت کنید تا در صورت نیاز پزشک بتواند بهتر راهنمایی کند.
- مشورت با پزشک: در صورت داشتن سابقه حساسیت خانوادگی یا مشاهده علائم شدید، قبل از معرفی غذاهای جدید حتما با پزشک مشورت کنید.
به یاد داشته باشید، بسیاری از حساسیتها با معرفی صحیح و تدریجی غذاها قابل مدیریت هستند و نباید باعث ترس و نگرانی بیش از حد شوند.
غذاهای ممنوعه و خطرناک برای نوزاد در مراحل اولیه
در شروع غذاخور کردن نوزاد، رعایت برخی نکات درباره مواد غذایی ممنوعه بسیار حیاتی است. مصرف برخی خوراکیها میتواند باعث بروز مشکلات گوارشی، حساسیت، یا حتی خطر خفگی برای نوزاد شود. در اینجا به مهمترین غذاهای ممنوعه اشاره میکنیم:
- عسل: مصرف عسل قبل از یک سالگی میتواند باعث بوتولیسم نوزادی شود که بیماری بسیار خطرناکی است.
- شیر گاو و محصولات لبنی کامل: مصرف شیر گاو به جای شیر مادر یا شیر خشک در ۱۲ ماه اول توصیه نمیشود چون نمیتواند نیازهای تغذیهای نوزاد را تامین کند و ممکن است باعث مشکلات کلیوی شود.
- نمک و شکر: اضافه کردن نمک یا شکر به غذاهای نوزاد باعث ایجاد فشار بر کلیهها و ایجاد عادتهای غذایی ناسالم میشود.
- غذاهای سخت و تکهتکه: مانند آجیل، ذرت بو داده، هویج خام، انگور کامل که خطر خفگی را افزایش میدهند.
- غذاهای خیلی تند یا ادویهدار: که میتوانند به معده حساس نوزاد آسیب بزنند.
- مواد غذایی حاوی کافئین یا قند زیاد: مانند شکلات، نوشابه و شیرینیهای صنعتی.
رعایت این موارد کمک میکند که فرآیند غذاخور کردن نوزاد بدون خطر و با اطمینان بیشتری انجام شود و سلامت کودک به بهترین شکل حفظ گردد.
نکات مهم برای تقویت اشتهای نوزاد هنگام غذاخور کردن
گاهی نوزادان در ابتدای شروع غذاخور کردن ممکن است علاقه کمی به غذا داشته باشند یا اشتهای کمی نشان دهند. این موضوع کاملاً طبیعی است و با رعایت چند نکته ساده میتوانید اشتهای نوزاد را به مرور افزایش دهید:
- تنوع در غذاها: تغییر دادن طعم و رنگ غذاها به نوزاد کمک میکند تا تنوع را تجربه کند و میلش به غذا خوردن بیشتر شود. البته هر بار یک نوع غذا معرفی شود تا حساسیتها بهتر کنترل شوند.
- غذا را به صورت جذاب ارائه دهید: استفاده از بشقابهای رنگی، شکل دادن غذا به فرمهای ساده و جذاب میتواند توجه نوزاد را جلب کند.
- زمانبندی مناسب: وعدههای غذایی را در زمانهایی که نوزاد آرام و هوشیار است، مثل بعد از یک خواب کوتاه یا بازی، برنامهریزی کنید.
- غذا دادن در محیط بدون حواسپرتی: دور کردن تلویزیون، موبایل و سروصدای زیاد باعث میشود نوزاد بهتر تمرکز کند و غذا خوردن را تجربه کند.
- تشویق و تشخیص علائم گرسنگی: به نشانههای گرسنگی و سیر شدن نوزاد توجه کنید و غذا دادن را طبق آن تنظیم کنید تا احساس اجبار یا فشار ایجاد نشود.
- صبر و حوصله: به نوزاد فرصت دهید که با غذا آشنا شود، ممکن است چندین بار یک غذا را رد کند اما دوباره با آن کنار بیاید.
با اجرای این نکات، فرآیند غذاخور کردن به تجربهای لذتبخش برای نوزاد و والدین تبدیل میشود و اشتهای کودک به مرور بهبود مییابد.
ترکیب شیر مادر و غذاهای کمکی: بهترین روشها
شیر مادر منبع اصلی تغذیه نوزاد تا ۶ ماهگی است و حتی بعد از شروع غذاهای کمکی هم باید بخشی از رژیم غذایی نوزاد باقی بماند. ترکیب مناسب شیر مادر و غذاهای جامد، کلید موفقیت در غذاخور کردن نوزاد است.
چند نکته مهم برای مدیریت این ترکیب:
- ادامه شیر مادر به عنوان منبع اصلی: تا حداقل ۱۲ ماهگی، شیر مادر را به طور منظم و به درخواست نوزاد ادامه دهید. این کار علاوه بر تغذیه، باعث تقویت سیستم ایمنی و ایجاد آرامش میشود.
- معرفی غذاهای جامد به عنوان مکمل: غذاهای کمکی باید مکمل شیر مادر باشند، نه جایگزین آن. در ابتدا مقدار کمی غذا بدهید و به تدریج حجم آن را افزایش دهید.
- زمانبندی مناسب: سعی کنید غذای کمکی را بین وعدههای شیر مادر ارائه دهید، نه دقیقاً قبل یا بعد از شیر دادن، تا هم شیر مادر و هم غذا فرصت کافی برای جذب داشته باشند.
- توجه به سیگنالهای گرسنگی و سیری نوزاد: نوزاد ممکن است در برخی روزها بیشتر به شیر مادر نیاز داشته باشد و در برخی روزها بیشتر به غذاهای جامد علاقه نشان دهد؛ این طبیعی است و باید با توجه به نیاز کودک رفتار کنید.
- عدم استفاده از بطری برای غذاهای جامد: غذاهای جامد را با قاشق به نوزاد بدهید تا مهارتهای خوردن تقویت شود و ارتباط چشمی و تعامل والد و کودک حفظ گردد.
با رعایت این نکات، تغذیه نوزاد متعادل و سالم خواهد بود و رشد جسمی و ذهنی او به بهترین شکل حمایت میشود.
چه میزان غذا به نوزاد بدهیم؟ راهنمای اندازه وعدههای غذایی
یکی از سوالات متداول والدین درباره غذاخور کردن نوزاد، میزان مناسب غذا در هر وعده است. باید بدانید که اشتهای نوزاد در این مرحله بسیار متغیر است و نیاز به صبر و توجه دقیق دارد.
راهنمای کلی برای میزان غذا:
- شروع با مقدار کم: در ابتدا، فقط چند قاشق غذا (مثلاً 1 تا 2 قاشق مرباخوری) کافی است، هدف آشنا شدن نوزاد با طعم و بافت غذا است نه پر کردن شکم.
- افزایش تدریجی: به مرور و با عادت کردن نوزاد به غذاهای جامد، میتوانید مقدار غذا را به 3 تا 4 قاشق و سپس بیشتر افزایش دهید.
- توجه به علائم سیری: نوزاد وقتی احساس سیری کند، ممکن است دهانش را ببندد، سرش را برگرداند یا قاشق را پس بزند؛ به این نشانهها احترام بگذارید و اصرار نکنید.
- تنظیم با شیر مادر: اگر نوزاد شیر مادر را به اندازه کافی میخورد، ممکن است میزان غذای جامد کمتر باشد و بالعکس. تعادل بین شیر و غذاهای جامد اهمیت زیادی دارد.
- وعدههای غذایی: معمولاً از 6 ماهگی با شروع غذاهای کمکی، 1 تا 2 وعده غذا در روز کافی است که تا 9 ماهگی به 3 وعده و بعد از یک سالگی به وعدههای غذایی کامل نزدیک میشود.
فراموش نکنید که هر نوزاد نیازهای خاص خود را دارد و بهتر است با مشورت پزشک و توجه به واکنشهای کودک، میزان غذا را تنظیم کنید.
نکات بهداشتی و ایمنی هنگام غذاخور کردن نوزاد
رعایت بهداشت و ایمنی در فرآیند غذاخور کردن نوزاد، بسیار حیاتی است تا از بروز عفونتها و مشکلات گوارشی جلوگیری شود. چند نکته کلیدی در این زمینه عبارتند از:
- شستن دستها: قبل از تهیه و دادن غذا، دستهای خود و نوزاد را با آب و صابون بشویید.
- استریل کردن ظروف و قاشق: از ظروف و قاشقهای مخصوص نوزاد استفاده کنید و آنها را به طور مرتب بشویید و در صورت امکان استریل کنید.
- نگهداری صحیح غذا: غذاهای پخته شده را در یخچال نگه دارید و در مدت زمان کوتاهی پس از آماده شدن به نوزاد بدهید.
- اجتناب از استفاده مجدد باقیمانده غذا: باقیمانده غذا را دوباره به نوزاد ندهید چون ممکن است آلودگی داشته باشد.
- بررسی دمای غذا: قبل از دادن غذا به نوزاد، دمای آن را بررسی کنید تا خیلی داغ نباشد و باعث سوختگی نشود.
- نظارت هنگام غذا خوردن: هرگز نوزاد را تنها نگذارید هنگام غذا خوردن، تا خطر خفگی کاهش یابد.
- تمیز کردن محیط: محیط غذاخوری نوزاد را تمیز نگه دارید تا باکتریها و گردوغبار باعث بیماری نشوند.
با رعایت این نکات ساده اما مهم، میتوانید سلامتی و ایمنی نوزاد را در هنگام شروع تغذیه کمکی تضمین کنید.
آموزش غذاخوری به نوزاد: چگونه استقلال غذایی او را تقویت کنیم؟
یکی از اهداف مهم در فرآیند غذاخور کردن نوزاد، آموزش تدریجی برای خود غذا خوردن و تقویت استقلال غذایی اوست. این مرحله نهتنها به رشد مهارتهای حرکتی کمک میکند، بلکه اعتمادبهنفس کودک را نیز بالا میبرد.
در ادامه، راهکارهایی کاربردی برای آموزش غذاخوری به نوزاد ارائه شده:
✅ ۱. اجازه بدهید نوزاد غذا را لمس کند
نوزاد باید غذا را ببیند، لمس کند و حتی با آن بازی کند. ممکن است کمی شلختگی بهوجود بیاید، اما این بخش مهمی از یادگیری است.
✅ ۲. از غذاهای انگشتی استفاده کنید
غذاهایی که به راحتی در دست نوزاد جا میگیرند و نرم هستند (مثل تکههای موز، سیبزمینی پخته، تکههای نرم کدو یا تخممرغ آبپز)، گزینههای مناسبی برای تمرین خودغذاخوری هستند.
✅ ۳. از صندلی غذاخوری کودک استفاده کنید
صندلی مخصوص غذاخوری به نوزاد کمک میکند تا موقع غذا خوردن راحت و ایمن باشد و همزمان یاد بگیرد در زمان مشخص و مکان مشخص غذا بخورد.
✅ ۴. با نوزاد غذا بخورید
همزمان غذا خوردن با نوزاد (مخصوصاً در وعدههای اصلی)، به او یاد میدهد که غذا خوردن یک فعالیت اجتماعی است. کودک با نگاه کردن به والدین، نحوه استفاده از قاشق و لیوان را تقلید میکند.
✅ ۵. عجله نکنید
خودغذاخوری یک مهارت تدریجی است. ممکن است در ابتدا بیشتر غذا روی زمین بیفتد تا وارد دهان شود! صبور باشید و اجازه دهید کودک با سرعت خودش پیش برود.
✅ ۶. تشویق، نه تنبیه
با تشویقهای مثبت، لبخند، تعریف و حتی کف زدنهای ساده، نوزاد را به تلاش بیشتر ترغیب کنید. از فشار آوردن یا مجبور کردن نوزاد به غذا خوردن بپرهیزید.
یادگیری غذا خوردن مثل هر مهارت دیگری نیاز به زمان و تمرین دارد. اگر با آرامش و حمایت جلو بروید، نوزادتان خیلی زود میتواند مستقل غذا بخورد و از این تجربه لذت ببرد.
سوالات متداول والدین درباره غذاخور کردن نوزاد
در مسیر غذاخور کردن نوزاد، بسیاری از والدین با سوالاتی مواجه میشوند که دانستن پاسخ آنها میتواند نگرانیها را کاهش دهد و فرآیند تغذیه را آسانتر کند. در ادامه، به رایجترین سوالات والدین پاسخ دادهایم:
❓ نوزادم غذا را از دهان بیرون میریزد، طبیعی است؟
بله. این کاملاً طبیعی است، مخصوصاً در هفتههای اول شروع غذا خوردن. نوزاد هنوز مهارت بلع غذا را بهخوبی یاد نگرفته و زمان میبرد تا بافت و قاشق را بپذیرد.
❓ اگر نوزادم غذایی را دوست نداشته باشد، چه کنم؟
اصرار نکنید. گاهی لازم است یک غذا را چند بار در زمانهای مختلف به کودک بدهید تا به آن عادت کند. تنوع ایجاد کنید و غذاها را با شکل یا بافت جدید امتحان کنید.
❓ آیا باید بعد از هر وعده غذا به نوزاد آب بدهم؟
اگر نوزاد شیر مادر میخورد، نیازی به آب نیست. اما پس از شروع غذاهای جامد، میتوانید مقدار کمی آب جوشیده خنکشده با لیوان مخصوص نوزاد بدهید، بهویژه در هوای گرم.
❓ آیا میتوانم غذاهای خانواده را به نوزاد بدهم؟
فقط در صورتی که بدون نمک، شکر، ادویههای تند و مواد حساسیتزا باشند. غذاهای خانواده را میتوان با کمی تغییر برای نوزاد مناسب کرد، اما بافت و غلظت آن باید مناسب سن کودک باشد.
❓ چه زمانی نوزاد میتواند از لیوان استفاده کند؟
از حدود ۶ ماهگی میتوانید نوشیدن از لیوان مخصوص نوزاد یا لیوان نیدار را به آرامی آموزش دهید. این کار به مهارتهای حرکتی و استقلال کودک کمک میکند.
❓ اگر نوزاد اصلاً علاقهای به غذا نشان نمیدهد، باید چه کنم؟
آرامش داشته باشید. برخی نوزادان دیرتر علاقه نشان میدهند. از غذا دادن یک تجربه شاد بسازید، در زمان مناسب امتحان کنید و اگر نگرانی ادامه داشت، با پزشک مشورت کنید.
با دانستن پاسخ این سوالات متداول، بهتر میتوانید رفتار نوزاد را درک کنید و با اطمینان بیشتری فرآیند غذاخور کردن را ادامه دهید.
معرفی منابع و کتابهای مفید برای والدین در زمینه غذاخور کردن نوزاد
در ادامه، چند منبع و لینک مفید برای تهیه و دسترسی به کتابهایی درباره «غذاخور کردن نوزاد» برات آوردم:
منابع فارسی
- کتاب «تغذیه کودک: غذای کودک تا یکسالگی» اثر Janet Miesen Tarlow (ترجمه میثم فرجی) – مناسب برای آغاز تغذیه نوزاد تا یک سالگی (Gisoom).
- کتاب «راهنمای تغذیه و گذر از مراحل رشد کودک از شش ماهگی تا دو سالگی» اثر کارین نایت و جینی لاملی (ترجمه کاوه کوچصفهانی و عبدالعلی خوارزمی) – جامع برای دوران حساس غذاخور کردن (Gisoom).
- کتاب «راهنمای تغذیه صحیح کودک (از تولد تا 2 سالگی)» اثر نفیسه خدادادیان – علمی و کاربردی برای والدین (Gisoom).
- کتاب «الفبای تغذیه کودک از تولد تا دو سالگی» اثر عبدالرحیم پرنیان – راهنمای ساده و مفید برای والدین (Gisoom).
برای تهیه این کتابها میتونی از سایتهایی مثل گیسوم و ایرانکتاب استفاده کنید که معرفی و امکان خرید یا اضافه به کتابخانه فراهم میکنن.
منابع انگلیسی – Baby-Led Weaning
- “Baby-Led Weaning” توسط Gill Rapley و Tracey Murkett؛ یکی از منابع اصلی و علمی درباره تغذیه خودجوش نوزاد. در انجمنها نیز بسیار توصیه شده:
“It helped SO much… A lot of the questions I read… I would think they’d have time to read a reliable source on the topic.”
(Reddit) - کاربران انجمن مشارکتکننده اشاره کردهاند:
“Gill Rapley and Tracey Murkett… have a book Baby Led Weaning and also the Baby Led Weaning Cookbook… I would go for the cookbook… brilliant starter.”
(Reddit)
این کتابها معمولاً در فروشگاههای آنلاین مانند آمازون، آبیکابز یا نسخههای الکترونیکی (eBook یا Kindle) در دسترس هستند و نسخههای دست دوم هم با قیمت مناسب یافت میشن.
[…] عواملی که در رشد مغز و افزایش هوش نوزاد نقش دارد، تغذیه است. مغز در سال اول زندگی به سرعت رشد میکند و برای […]