بهترین داروها برای درمان سندروم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) یکی از شایع‌ترین اختلالات هورمونی در زنان سنین باروری است که با عدم تخمک‌گذاری منظم، افزایش سطح آندروژن‌ها و کیست‌های کوچک تخمدانی مشخص می‌شود. درمان این سندرم به اهداف فردی بیمار بستگی دارد؛ ازجمله کنترل علائم، بهبود باروری، تنظیم سیکل قاعدگی و کاهش خطر بیماری‌های متابولیک. در این مقاله، بهترین داروها برای درمان سندروم تخمدان پلی‌کیستیک بر اساس شواهد علمی بررسی می‌شود.

---

بهترین داروها برای درمان سندروم تخمدان پلی‌کیستیک

۱. داروهای تنظیم‌کننده هورمونی

الف) قرص‌های ضدبارداری ترکیبی (OCPs)

مکانیسم اثر: این قرص‌ها شامل استروژن و پروژستین هستند و با سرکوب تولید آندروژن، کاهش علائم هایپرآندروژنیسم (مانند آکنه و هیرسوتیسم) و تنظیم چرخه قاعدگی، از علائم PCOS می‌کاهند.

مزایا:

• تنظیم سیکل قاعدگی
• کاهش سطح تستوسترون و بهبود آکنه و رشد موهای زائد
• کاهش خطر سرطان آندومتر

معایب:

• افزایش خطر لخته‌های خونی در برخی افراد
• احتمال افزایش وزن و حساسیت سینه‌ها

ب) پروژستین (مدروکسی پروژسترون، نوراتیندرون)

مکانیسم اثر: برای زنانی که نمی‌توانند استروژن مصرف کنند، پروژستین به‌تنهایی می‌تواند برای تنظیم پریودها استفاده شود. این دارو از هایپرپلازی آندومتر (ضخیم شدن دیواره رحم) که ممکن است به سرطان رحم منجر شود، جلوگیری می‌کند.

مزایا:

• تنظیم پریود در زنانی که به دلایل پزشکی قادر به مصرف استروژن نیستند.

معایب:

• تأثیری بر کاهش آندروژن‌ها ندارد.
• ممکن است باعث خونریزی نامنظم شود.

---

۲. داروهای ضدآندروژنی

الف) اسپیرونولاکتون

مکانیسم اثر: یک داروی مدر (دیورتیک) است که گیرنده‌های آندروژنی را مهار کرده و به کاهش رشد موهای زائد و آکنه کمک می‌کند.

مزایا:

• کاهش رشد موهای زائد (هیرسوتیسم)
• بهبود آکنه و چربی پوست

معایب:

• ممکن است باعث افزایش پتاسیم خون شود.
• در دوران بارداری منع مصرف دارد.

ب) فیناستراید

مکانیسم اثر: مهارکننده آنزیم ۵-آلفا ردوکتاز است که تبدیل تستوسترون به فرم فعال‌تر آن (دی‌هیدروتستوسترون) را کاهش می‌دهد.

مزایا:

• کاهش علائم هایپرآندروژنیسم مانند ریزش مو و هیرسوتیسم.

معایب:

• در زنان باردار منع مصرف دارد.
• تأثیر آن بر تخمک‌گذاری نامشخص است.

---

۳. داروهای بهبود حساسیت به انسولین

الف) متفورمین

مکانیسم اثر: افزایش حساسیت به انسولین و کاهش تولید گلوکز توسط کبد، که در بیماران PCOS باعث کاهش سطح انسولین و تنظیم سیکل قاعدگی می‌شود.

مزایا:

• کمک به کاهش وزن در برخی افراد
• بهبود تخمک‌گذاری و افزایش احتمال بارداری
• کاهش خطر دیابت نوع ۲

معایب:

• ممکن است باعث اسهال، تهوع و مشکلات گوارشی شود.

ب) پیوگلیتازون

مکانیسم اثر: افزایش حساسیت به انسولین و بهبود متابولیسم گلوکز.

مزایا:

• کاهش مقاومت به انسولین

معایب:

• ممکن است باعث افزایش وزن شود.
• استفاده از آن برای زنان باردار توصیه نمی‌شود.

---

۴. داروهای القای تخمک‌گذاری (برای زنانی که قصد بارداری دارند)

الف) کلومیفن سیترات

مکانیسم اثر: تحریک تخمدان‌ها برای آزادسازی تخمک و افزایش احتمال بارداری.

مزایا:

• اولین خط درمان ناباروری در زنان مبتلا به PCOS.
• احتمال دوقلوزایی کمتر از گنادوتروپین‌ها.

معایب:

• احتمال بارداری چندقلویی (۵-۱۰٪).
• ممکن است باعث گرگرفتگی و تغییرات خلقی شود.

ب) لتروزول

مکانیسم اثر: مهار آنزیم آروماتاز و کاهش تولید استروژن، که باعث افزایش ترشح FSH و تحریک تخمک‌گذاری می‌شود.

مزایا:

• احتمال موفقیت بالاتر نسبت به کلومیفن در زنان مبتلا به PCOS.

معایب:

• ممکن است باعث سردرد و گرگرفتگی شود.

ج) گنادوتروپین‌ها (LH و FSH تزریقی)

مکانیسم اثر: تحریک مستقیم تخمدان‌ها برای رشد فولیکول‌ها.

مزایا:

• میزان موفقیت بالاتر در درمان ناباروری.

معایب:

• احتمال سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS)
• نیاز به نظارت پزشکی دقیق.

---

۵. داروهای کاهش وزن

الف) اورلیستات

مکانیسم اثر: مهار جذب چربی از دستگاه گوارش و کمک به کاهش وزن.

مزایا:

• کاهش وزن و بهبود حساسیت به انسولین.

معایب:

• ممکن است باعث مشکلات گوارشی شود.

ب) داروهای آگونیست GLP-1 (مانند لیراگلوتاید و سماگلوتاید)

مکانیسم اثر: کاهش اشتها و بهبود حساسیت به انسولین.

مزایا:

• کاهش وزن قابل توجه.
• بهبود مقاومت به انسولین.

معایب:

• هزینه بالا.
• ممکن است باعث تهوع و مشکلات گوارشی شود.

---

نتیجه‌گیری برای بهترین داروها برای درمان سندروم تخمدان پلی‌کیستیک

درمان PCOS به نیازهای فردی بیمار بستگی دارد. برای زنانی که قصد بارداری ندارند، قرص‌های ضدبارداری ترکیبی بهترین گزینه هستند، درحالی‌که برای بهبود تخمک‌گذاری، کلومیفن و لتروزول مؤثرترند. متفورمین به بهبود مقاومت به انسولین کمک کرده و اسپیرونولاکتون می‌تواند علائم هایپرآندروژنیسم را کاهش دهد. در نهایت، سبک زندگی سالم، شامل رژیم غذایی مناسب و ورزش، نقش مهمی در کنترل این سندرم دارد.

منابع:

• Azziz R, et al. “Polycystic ovary syndrome.” The Lancet, 2016.
• Legro RS, et al. “Letrozole versus Clomiphene for Infertility in the Polycystic Ovary Syndrome.” NEJM, 2014.